บทที่ 8 การระบายนํ้า (Drainage)
บทนำน. 278
8.1 ความหมายน. 278
หมายถึง การกำจัดนํ้าส่วนเกินที่ไม่ต้องการออกจากพื้นที่ เพื่อให้พื้นที่นั้นมีสภาพที่เหมาะต่อการใช้งานตามวัตถุประสงค์
ปริมาณนํ้าส่วนที่เกินความต้องการ ในพื้นที่ มีต้นเหตุมาจาก
1. จากนํ้าฝน
2. นํ้าจากแหล่งนํ้าอื่นๆไหลเข้าไปในพื้นที่
8.2 ประเภทของงานระบายนํ้า หากแบ่งตามพื้นที่การใช้ที่ดิน แบ่งได้เป็น 2 ประเภทคือ
1. งานระบายนํ้าในเมือง พื้นที่สาธารณะ รวมทั้ง การระบายนํ้าเสีย
2. งานระบายนํ้าจากพื้นที่การเกษตรอย่างไรก็ตาม เมื่อแบ่งตามตำแหน่งของนํ้าส่วนเกินที่ต้องการระบาย มีอยู่ 2 แบบ คือ
การระบายนํ้าบนผิวดิน
การระบายนํ้าใต้ผิวดิน
8.2.1 การระบายนํ้าบนผิวดิน(Surface drainage)
หมายถึง การระบายนํ้าที่เกินความต้องการ ซึ่งขังอยู่บนผิวดินให้ออกไปจากพื้นที่ โดยการสร้างทางนํ้าแบบทางนํ้าเปิด หรือปรับพื้นที่ให้ลาดเท เพื่อลำเลียงนํ้าออกไปจากผิวดิน
8.2.2 การระบายนํ้าใต้ผิวดิน (Subsurface drainage)
หมายถึง การระบายนํ้าใต้ผิวดินที่เกินความต้องการ ออกไปจากบริเวณรากพืช เพื่อควบคุมไม่ให้ระดับนํ้าใต้ดินขึ้นมาสูงหรืออยู่ใกล้ผิวดิน และเพื่อควบคุมการสะสมของเกลือบริเวณผิวดินและเขตรากพืช
8.3 หลักการระบายนํ้าผิวดิน ทำได้ 2 ลักษณะคือ
1. ระบายนํ้าที่ขังอยู่ภายในพื้นที่ออกไปจากพื้นที่โดยการสร้างทางระบายนํ้าในพื้นที่เพื่อรวบรวมนํ้า แล้วระบายออกไปจากพื้นที่
2. ระบายนํ้าโดยผันนํ้าที่ไหลมาจากนอกพื้นที่ ไม่ให้เข้ามาในพื้นที่โดยสร้างทางระบายนํ้าสกัดกั้น แล้วผันออกนอกพื้นที่
8.4 ส่วนประกอบของระบบระบายนํ้าผิวดิน ระบบระบายนํ้าสำหรับประเภทของการระบยนํ้าผิวดินโดยทั่วไปประกอบด้วย 3 ส่วนประกอบย่อยคือ
1. ส่วนรวบรวมนํ้า (Collector) อาจเป็นร่อง หรือ คูระบาย ทำหน้าที่เป็นทางระบายที่คอยเก็บรวบรวมนํ้าจากพื้นที่ที่ต้องการระบายนํ้าออก
2. ส่วนลำเลียง (Disposal) โดยทั่วไปจะเป็นคลองขนาดใหญ่ ทำหน้าที่ลำเลียงปริมาณนํ้าซึ่งรับมาจากทางรวบรวมนํ้า เพื่อนำไปทิ้ง
3. ที่ทิ้งนํ้า (Outlet) เป็นจุดสุดท้ายของระบบระบายนํ้า ที่ทิ้งนํ้ามักจะเป็นทางนํ้าธรรมชาติที่มีอยู่แล้ว
8.5 หลักการระบายนํ้าใต้ผิวดินน. 281
ดังที่ทราบมาแล้วว่าหลักการระบายนํ้าใต้ดินก็เพื่อทำให้ระดับนํ้าใต้ดินบริเวณเขตรากพืชมีระดับอยู่ตำกว่าเขตรากพืชจนไม่เป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโตของต้นพืช คำว่าระดับนํ้าใต้ดิน (Ground
Water Table) หมายถึง ผิวบนสุดของนํ้าที่อยู่ใต้ผิวดินลงไป (ภาพที่ 10) อย่างไรก็ตามต้องทบทวนความรู้ เรื่อง นํ้าในดิน (Soil Water)ที่ได้กล่าวไว้แล้วในบทเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่าดิน นํ้า พืช ซึ่งประกอบด้วย
-นํ้าอิสระ (Free Water)
-นํ้าซับ (Capillary water)
-นํ้าเยื่อ (Hygroscopic water)
แหล่งที่มาของนํ้าส่วนเกินความต้องการคือ นํ้าฝน ประกอบกับนํ้าที่รั่วซึมมาจากคลองส่งนํ้าคลองระบายนํ้าข้างเคียงที่ผ่านพื้นที่นั้น รวมทั้งจากนํ้าบนผิวดินจากบริเวณที่มีระดับสูงกว่าไหลมารวม
8.6 ทางระบายนํ้าใต้ดิน หมายถึงทางนํ้าที่สร้างขึ้นภายในหน้าตัดของดิน โดยให้อยู่ตํ่ากว่าระดับนํ้าใต้ดินเพื่อให้นํ้าในดินไหลเข้าสู่ทางนํ้านั้น แล้วระบายออกไปยังที่ทิ้งนํ้า ต่อไป
8.7 การเลือกระบบระบายนํ้า ในการที่จะตัดสินใจว่าจะออกแบบ กำหนดใช้ระบบระบายนํ้าประเภทไหนนั้นจะต้องศึกษาจากปัจจัยต่างๆ ดังนี้
1. ลักษณะภูมิประเทศ ข้อมูลที่ต้องพิจารณาประกอบด้วย
-ที่ทิ้งนํ้า โดยดูว่าอยู่บริเวณไหน ใกล้ ไกลจากพื้นที่ที่ต้องการระบายนํ้าอย่างไร
-ลักษณะของพื้นที่ และระดับของพื้นที่เพื่อดูว่าการระบายนํ้าจะใช้แบบไหลเองด้วยแรงโน้มถ่วงหรือต้องใช้เครื่องสูบ หรือหากเป็นที่ลาดชัน จำเป็นต้องใช้ทางระบายนํ้าแบบสกัดกั้น
2. ลักษณะดิน เช่น ชนิดดิน ความหนาของชั้นดิน ความต่อเนื่องของชั้นดิน ตำแหน่งของชั้นดินความพรุนของดิน (porosity) เพื่อนำมาใช้กำหนดความลึกการวางท่อ ขนาดท่อ (เนื้อดินต่างกันระบายนํ้าได้ต่างกัน) กรณีกำหนดระบบระบายนํ้าเป็นแบบท่อหรือกำหนดความลาดของตลิ่งทางนํ้ากรณีออกแบบเป็นคลองระบายนํ้า
3. ลักษณะของแหล่งนํ้า ที่เป็นต้นเหตุให้เกิดนํ้าส่วนเกินความต้องการ พิจารณาจากทิศทางนํ้าไหลเข้าพื้นที่ ปริมาณที่ไหล ตำแหน่งของแหล่งนํ้า ชนิดของแหล่งนํ้า เป็นต้น เพื่อนำมาใช้กำหนดขนาดของทางระบายนํ้าหรือขนาดเครื่องสูบนํ้าจนสามารถระบายนํ้าได้ทันกับปริมาณนํ้าที่ไหลเข้าสู่พื้นที่
8.8 แบบฝึกหัดน. 285
1.ให้บอกถึงผลเสียที่จะเกิดขึ้น หากขาดการระบายนํ้าออกจากพื้นที่2. จงอธิบายถึงปัจจัยที่มีผลทำให้เกิดภาวะนํ้าส่วนเกินความต้องการในพื้นที่ใด พื้นที่หนึ่งว่ามีอะไรบ้าง และวิธีป้องกัน
3. หลักของการระบายนํ้าใต้ผิวดินคืออะไร มีวิธีการอะไรบ้าง4. จงอธิบายความหมายของคำว่า water table 5. ในการออกแบบระบบระบายนํ้าแบบผิวดิน คิดว่าต้องรวบรวมข้อมูลที่ใช้ประกอบในการออกแบบ อะไรบ้าง