วิศวกรรมชลประทานเบื้องต้น02207211

บทที่ 8 การระบายนํ้า (Drainage)

หน้า 278–285 ในหนังสือ · 4 หัวข้อ

บทนำน. 278

ภาพประกอบ

8.1 ความหมายน. 278

หมายถึง การกำจัดนํ้าส่วนเกินที่ไม่ต้องการออกจากพื้นที่ เพื่อให้พื้นที่นั้นมีสภาพที่เหมาะต่อการใช้งานตามวัตถุประสงค์

ปริมาณนํ้าส่วนที่เกินความต้องการ ในพื้นที่ มีต้นเหตุมาจาก

1. จากนํ้าฝน

2. นํ้าจากแหล่งนํ้าอื่นๆไหลเข้าไปในพื้นที่

8.2 ประเภทของงานระบายนํ้า หากแบ่งตามพื้นที่การใช้ที่ดิน แบ่งได้เป็น 2 ประเภทคือ

1. งานระบายนํ้าในเมือง พื้นที่สาธารณะ รวมทั้ง การระบายนํ้าเสีย

2. งานระบายนํ้าจากพื้นที่การเกษตรอย่างไรก็ตาม เมื่อแบ่งตามตำแหน่งของนํ้าส่วนเกินที่ต้องการระบาย มีอยู่ 2 แบบ คือ

การระบายนํ้าบนผิวดิน

การระบายนํ้าใต้ผิวดิน

8.2.1 การระบายนํ้าบนผิวดิน(Surface drainage)

หมายถึง การระบายนํ้าที่เกินความต้องการ ซึ่งขังอยู่บนผิวดินให้ออกไปจากพื้นที่ โดยการสร้างทางนํ้าแบบทางนํ้าเปิด หรือปรับพื้นที่ให้ลาดเท เพื่อลำเลียงนํ้าออกไปจากผิวดิน

8.2.2 การระบายนํ้าใต้ผิวดิน (Subsurface drainage)

หมายถึง การระบายนํ้าใต้ผิวดินที่เกินความต้องการ ออกไปจากบริเวณรากพืช เพื่อควบคุมไม่ให้ระดับนํ้าใต้ดินขึ้นมาสูงหรืออยู่ใกล้ผิวดิน และเพื่อควบคุมการสะสมของเกลือบริเวณผิวดินและเขตรากพืช

ภาพที่ 7 แสดงระบบระบายนํ้าใต้ดินโดยท่อระบายนํ้า
ภาพที่ 7 แสดงระบบระบายนํ้าใต้ดินโดยท่อระบายนํ้า
ภาพประกอบ
ภาพประกอบ

8.3 หลักการระบายนํ้าผิวดิน ทำได้ 2 ลักษณะคือ

1. ระบายนํ้าที่ขังอยู่ภายในพื้นที่ออกไปจากพื้นที่โดยการสร้างทางระบายนํ้าในพื้นที่เพื่อรวบรวมนํ้า แล้วระบายออกไปจากพื้นที่

2. ระบายนํ้าโดยผันนํ้าที่ไหลมาจากนอกพื้นที่ ไม่ให้เข้ามาในพื้นที่โดยสร้างทางระบายนํ้าสกัดกั้น แล้วผันออกนอกพื้นที่

ภาพที่ 8 การระบายนํ้าโดยระบายนํ้าออกนอกพื้นที่
ภาพที่ 8 การระบายนํ้าโดยระบายนํ้าออกนอกพื้นที่
ภาพที่ 9 การระบายนํ้าโดยการสกัดกั้นนํ้าจากนอกพื้นที่
ภาพที่ 9 การระบายนํ้าโดยการสกัดกั้นนํ้าจากนอกพื้นที่

8.4 ส่วนประกอบของระบบระบายนํ้าผิวดิน ระบบระบายนํ้าสำหรับประเภทของการระบยนํ้าผิวดินโดยทั่วไปประกอบด้วย 3 ส่วนประกอบย่อยคือ

ภาพประกอบ

1. ส่วนรวบรวมนํ้า (Collector) อาจเป็นร่อง หรือ คูระบาย ทำหน้าที่เป็นทางระบายที่คอยเก็บรวบรวมนํ้าจากพื้นที่ที่ต้องการระบายนํ้าออก

2. ส่วนลำเลียง (Disposal) โดยทั่วไปจะเป็นคลองขนาดใหญ่ ทำหน้าที่ลำเลียงปริมาณนํ้าซึ่งรับมาจากทางรวบรวมนํ้า เพื่อนำไปทิ้ง

3. ที่ทิ้งนํ้า (Outlet) เป็นจุดสุดท้ายของระบบระบายนํ้า ที่ทิ้งนํ้ามักจะเป็นทางนํ้าธรรมชาติที่มีอยู่แล้ว

8.5 หลักการระบายนํ้าใต้ผิวดินน. 281

ดังที่ทราบมาแล้วว่าหลักการระบายนํ้าใต้ดินก็เพื่อทำให้ระดับนํ้าใต้ดินบริเวณเขตรากพืชมีระดับอยู่ตำกว่าเขตรากพืชจนไม่เป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโตของต้นพืช คำว่าระดับนํ้าใต้ดิน (Ground

Water Table) หมายถึง ผิวบนสุดของนํ้าที่อยู่ใต้ผิวดินลงไป (ภาพที่ 10) อย่างไรก็ตามต้องทบทวนความรู้ เรื่อง นํ้าในดิน (Soil Water)ที่ได้กล่าวไว้แล้วในบทเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่าดิน นํ้า พืช ซึ่งประกอบด้วย

-นํ้าอิสระ (Free Water)

-นํ้าซับ (Capillary water)

-นํ้าเยื่อ (Hygroscopic water)

แหล่งที่มาของนํ้าส่วนเกินความต้องการคือ นํ้าฝน ประกอบกับนํ้าที่รั่วซึมมาจากคลองส่งนํ้าคลองระบายนํ้าข้างเคียงที่ผ่านพื้นที่นั้น รวมทั้งจากนํ้าบนผิวดินจากบริเวณที่มีระดับสูงกว่าไหลมารวม

8.6 ทางระบายนํ้าใต้ดิน หมายถึงทางนํ้าที่สร้างขึ้นภายในหน้าตัดของดิน โดยให้อยู่ตํ่ากว่าระดับนํ้าใต้ดินเพื่อให้นํ้าในดินไหลเข้าสู่ทางนํ้านั้น แล้วระบายออกไปยังที่ทิ้งนํ้า ต่อไป

ภาพที่ 10 ระดับนํ้าใต้ดิน
ภาพที่ 10 ระดับนํ้าใต้ดิน
ภาพประกอบ
ภาพประกอบ
ภาพที่ 11 การเกิดนํ้าใต้ดิน
ภาพที่ 11 การเกิดนํ้าใต้ดิน
ภาพที่ 12 ลักษณะการวางท่อระบายนํ้าใต้ดิน
ภาพที่ 12 ลักษณะการวางท่อระบายนํ้าใต้ดิน
ภาพที่ 13 รูปแบบการวางท่อระบายนํ้าใต้ดิน
ภาพที่ 13 รูปแบบการวางท่อระบายนํ้าใต้ดิน

8.7 การเลือกระบบระบายนํ้า ในการที่จะตัดสินใจว่าจะออกแบบ กำหนดใช้ระบบระบายนํ้าประเภทไหนนั้นจะต้องศึกษาจากปัจจัยต่างๆ ดังนี้

1. ลักษณะภูมิประเทศ ข้อมูลที่ต้องพิจารณาประกอบด้วย

-ที่ทิ้งนํ้า โดยดูว่าอยู่บริเวณไหน ใกล้ ไกลจากพื้นที่ที่ต้องการระบายนํ้าอย่างไร

-ลักษณะของพื้นที่ และระดับของพื้นที่เพื่อดูว่าการระบายนํ้าจะใช้แบบไหลเองด้วยแรงโน้มถ่วงหรือต้องใช้เครื่องสูบ หรือหากเป็นที่ลาดชัน จำเป็นต้องใช้ทางระบายนํ้าแบบสกัดกั้น

ภาพประกอบ

2. ลักษณะดิน เช่น ชนิดดิน ความหนาของชั้นดิน ความต่อเนื่องของชั้นดิน ตำแหน่งของชั้นดินความพรุนของดิน (porosity) เพื่อนำมาใช้กำหนดความลึกการวางท่อ ขนาดท่อ (เนื้อดินต่างกันระบายนํ้าได้ต่างกัน) กรณีกำหนดระบบระบายนํ้าเป็นแบบท่อหรือกำหนดความลาดของตลิ่งทางนํ้ากรณีออกแบบเป็นคลองระบายนํ้า

3. ลักษณะของแหล่งนํ้า ที่เป็นต้นเหตุให้เกิดนํ้าส่วนเกินความต้องการ พิจารณาจากทิศทางนํ้าไหลเข้าพื้นที่ ปริมาณที่ไหล ตำแหน่งของแหล่งนํ้า ชนิดของแหล่งนํ้า เป็นต้น เพื่อนำมาใช้กำหนดขนาดของทางระบายนํ้าหรือขนาดเครื่องสูบนํ้าจนสามารถระบายนํ้าได้ทันกับปริมาณนํ้าที่ไหลเข้าสู่พื้นที่

ภาพประกอบ

8.8 แบบฝึกหัดน. 285

1.ให้บอกถึงผลเสียที่จะเกิดขึ้น หากขาดการระบายนํ้าออกจากพื้นที่2. จงอธิบายถึงปัจจัยที่มีผลทำให้เกิดภาวะนํ้าส่วนเกินความต้องการในพื้นที่ใด พื้นที่หนึ่งว่ามีอะไรบ้าง และวิธีป้องกัน

3. หลักของการระบายนํ้าใต้ผิวดินคืออะไร มีวิธีการอะไรบ้าง4. จงอธิบายความหมายของคำว่า water table 5. ในการออกแบบระบบระบายนํ้าแบบผิวดิน คิดว่าต้องรวบรวมข้อมูลที่ใช้ประกอบในการออกแบบ อะไรบ้าง