บทที่ 9 การควบคุมการส่งนํ้า (Water Delivery Control)
บทนำน. 286
9.1 ความหมายของคำว่า “การควบคุมการส่งนํ้า”น. 286
หมายถึงการดำเนินการเพื่อทำให้นํ้าชลประทานที่ไหลอยู่ในคลองส่งนํ้า มี อัตราการไหล และ
ระดับนํ้า เป็นไปตามที่ต้องการ คำว่า อัตราการไหล (Discharge, Q) คือ ปริมาณนํ้าที่ไหลผ่านหน้าตัดคลอง ณ จุดใดๆ ในหนึ่งหน่วยเวลา มีหน่วยเป็น ปริมาตร ต่อ เวลา เช่น ลบ.เมตร ต่อวินาที หรือลิตร ต่อ วินาที
ตัวอย่าง จงแสดงการคำนวณหาอัตราการไหลผ่านหน้าตัดคลองส่งนํ้าดังรูป(ให้นิสิตฝึกทำด้วยตนเอง)
สำหรับคำว่า ระดับนํ้า คือ ระดับของผิวนํ้าในคลองส่งนํ้า ทั้งนี้การควบคุมการส่งนํ้ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้ได้ อัตราการไหล และ ระดับนํ้า ตามต้องการ การควบคุมนํ้าจะอาศัยการใช้ อาคารชลประทาน
(Irrigation Structures or Hydraulic Structures) เป็นตัวควบคุม
ประตูระบายนํ้ากลางคลอง อาคารแบ่งนํ้า
9.2 ประเภทของการควบคุมการส่งนํ้า เมื่อแบ่งตามตำแหน่งของระดับของนํ้าที่ถูกควบคุมโดยอาคารที่
-การควบคุมด้านเหนือนํ้า (Upstream Control)
-การควบคุมด้านท้ายนํ้า (Downstream Control)
(ก) การควบคุมแบบสัดส่วน หมายถึง วิธีการควบคุมให้อัตราการไหลที่ไหลเข้ามา(Inflowing Discharge)ยังอาคารควบคุมจะถูกแบ่งแยกไปตามสัดส่วน (Proportion)ตามที่ได้มีการกำหนดไว้ล่วงหน้า ดังนั้นด้วยวิธีการควบคุมแบบนี้ระดับนํ้าของคลองในช่วงใดๆจะมีค่าไม่คงที่(ข) การควบคุมด้านเหนือนํ้า หมายถึง การควบคุมให้ ระดับนํ้า ทางด้านเหนือ(นํ้า) ของอาคารควบคุมนํ้า มีค่าคงที่ตามที่ต้องการ ปริมาณนํ้าที่ไหลผ่านอาคาร ออกไป ทางด้านท้ายของอาคารควบคุมจะมีการเปลี่ยนแปลงก็ต่อเมื่อมีการเปลี่ยนค่าอัตราการไหลที่ไหลผ่านเข้ามา เท่านั้น การส่งนํ้าแบบการไหลอาศัยแรงโน้ม
(ค)การควบคุมด้านท้ายนํ้า หรือเรียกอีกอย่างว่า การควบคุมด้านท้ายนํ้าให้อยู่ระดับบนของคลอง
(Downstream Control on Level-Top Canal) หมายถึง การควบคุมให้ระดับนํ้าทางด้านท้ายของอาคาร
ควบคุมนํ้ามีระดับคงที่ตามที่ต้องการ การควบคุมในลักษณนี้จะมีการตอบสนองได้ดี(Responsive) สามารถควบคุมอาคารให้ปรับอัตราการไหลผ่านอาคารออกไปได้ทันทีตามที่ต้องการ เนื่องจากคลองด้านท้าย
อาคารมีปริมาณนํ้านอนคลองอยู่แล้ว ภาพที่ 5 แสดงลักษณะผิวนํ้าเมื่อมีการควบคุมด้านท้ายนํ้า
(ง) การควบคุมแบบBIVAL เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า การควบคุมแบบปริมาตรคงที่ (Constant Volume
Control)เป็นการควบคุมให้ระดับนํ้ามีค่าคงที่ในบริเวณช่วงกลางๆของคลองด้านท้ายอาคารควบคุม ตามที่ต้องการ(จ)การควบคุมแบบELFLO เรียกอีกอย่างว่า การควบคุมแบบท้ายนํ้าสำหรับคลองที่มีความลาดเท(Downstream Control on Sloping Canal) โดยการทำให้ระดับนํ้ามีค่าคงที่ในบริเวณส่วนปลายอีกฝั่งหนึ่งของคลองด้านท้ายนํ้าตามที่ต้องการ วิธีนี้ต้องการการตรวจวัดระดับนํ้าจากทางไกลรวมทั้งอาคารแบบอัตโนมัติข้อดี ข้อเสีย ของการควบคุมนํ้าด้านเหนือนํ้า และด้านท้ายนํ้า
ข้อดีของแบบ Upstream control 1.การควบคุมวิธีนี้เป็นที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย ทำให้สามารถเรียนรู้ปัญหา หรือแนวทางแก้ไขกรณีที่มีปัญหาเกิดขึ้นได้ง่ายจากระบบส่งนํ้าอื่น2.ใช้ค่าลงทุนก่อสร้างคลองและอาคารในคลอง เนื่องจากรูปแบบของคลองและอาคารที่ต้องการมีลักษณะอย่างง่าย มีกลไกการทำงานไม่ซับซ้อน รวมทั้งการใช้งานอาคารก็ไม่ยุ่งยาก
ข้อดีของแบบ Down Stream Control 1.อาคารที่ออกแบบให้สามารถควบคุมด้านท้ายนํ้ามักจะทำงานได้โดยอัตโนมัติ ทำให้ไม่มีความจำเป็นต้องใช้เจ้าหน้าที่จากส่วนกลางมาทำการควบคุมอาคารดังกล่าว2.อาคารที่ทำหน้าที่ควบคุมระดับนํ้าด้านท้ายนํ้ามีลักษณะที่เด่นอีกอย่างคือสามารถปรับให้ระดับนํ้าด้านท้ายเป็นไปตามที่ต้องการได้ง่าย เนื่องจากเป็นการควบคุมให้อัตราการไหลผ่านด้านท้ายเป็นไปตามที่ต้องการ ขนาดของคลองทางด้านท้ายจะเป็นตัวควบคุมให้ได้ระดับตามอัตราการไหลที่ปล่อยไปทางด้านท้ายนํ้าเอง3.มีการสูญเสียในระหว่างส่งนํ้าน้อยกว่าข้อเสียของการควบคุมนํ้าด้านเหนือนํ้า และด้านท้ายนํ้าข้อเสียของการควบคุมนํ้าด้านเหนือนํ้า1. ต้องการการจัดการจากส่วนกลางมาก เนื่องจากต้องมีการปรับบานประตูของอาคารจึงต้องมีเจ้าหน้าที่คอยไปดำเนินการจนกว่าระดับนํ้าทางด้านเหนือนํ้าจะเป็นไปตามที่ต้องการ2. มีการสูญเสียนํ้าในระหว่างส่งนํ้ามากเนื่องจากมีการเปลี่ยนอัตราการไหลบ่อยเพราะต้องทำการปรับบานเพื่อเปลี่ยนอัตราการไหลไปเรื่อยๆจนกว่าจะได้ตามที่ต้องการทำให้มีปริมาณนํ้าบางส่วนต้องถูกระบายไปทางด้านท้ายนํ้าในระหว่างการปรับบานอยู่นั้น3. ปรับระดับนํ้ายากเพราะช่วงเวลาที่ตอบสนองให้ได้ตามที่ต้องการนานข้อเสียของการควบคุมนํ้าด้านท้ายนํ้า1. ต้องลงทุนเกี่ยวกับระบบคลองและอาคารที่สูงกว่า เนื่องจากอาคารที่ใช้ควบคุมจะต้องมีลักษณะการทำงานที่พิเศษออกไปเช่นเป็นแบบอัตโนมัติ หรือต้องออกแบบให้มีอาคารควบคุมในคลองส่งนํ้าอย่างพอเพียง
9.3 คำถามท้ายบทน. 291
1. จงให้เหตุผลว่าทำไมถึงต้องมีการควบคุมการส่งนํ้า?
2. การควบคุมการส่งนํ้าด้านเหนือนํ้า (Upstream Control) มีลักษณะอย่างไร ?
3. เมื่อทำการปิด เปิด บานประตูนํ้าของอาคารควบคุมนํ้าชนิดท้ายนํ้า (Downstream Control)ผลที่เกิดขึ้นตามมาคืออะไร?4. เพราะอะไร การควบคุมการส่งนํ้าแบบท้ายนํ้าจึงต้องมีการลงทุนเกี่ยวกับระบบคลองและอาคารที่มากกว่าแบบควบคุมด้านเหนือนํ้า ?