- tools/extract.py: PDF 300 หน้า -> extracted/pages.json + crop ภาพ/ตาราง/สมการ 423 รูป (ถอด PUA วรรณยุกต์ไทย, รวมสระอำ, แยกหัวข้อที่ระดับ span) - tools/build.py: generator หน้า docs แบบ static (สารบัญซ้าย/เนื้อหา/ในหน้านี้) - index.html + chapters/ch01..10.html + css/docs.css + js/docs.js (ธีม K2D, ค้นหาเต็มเล่มผ่าน data/search.json, dark mode, drawer มือถือ) - README.md: วิธี build และข้อจำกัดที่รู้อยู่
638 lines
168 KiB
HTML
638 lines
168 KiB
HTML
<!DOCTYPE html>
|
||
<html lang="th">
|
||
<head>
|
||
<meta charset="utf-8">
|
||
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
|
||
<title>บทที่ 2 ความสัมพันธ์ระหว่างดิน นํ้า และพืช (Soil-Water-Plant Relationships) · วิศวกรรมชลประทานเบื้องต้น</title>
|
||
<meta name="description" content="บทที่ 2 ความสัมพันธ์ระหว่างดิน นํ้า และพืช (Soil-Water-Plant Relationships)">
|
||
<meta name="theme-color" content="#1e3a8a">
|
||
<link rel="icon" href="../assets/favicon.svg" type="image/svg+xml">
|
||
<link rel="stylesheet" href="../css/docs.css">
|
||
</head>
|
||
<body data-root="../">
|
||
<a class="skip" href="#main">ข้ามไปที่เนื้อหา</a>
|
||
<header class="topbar">
|
||
<button class="icon-btn only-mobile" id="navToggle" aria-label="เปิดสารบัญ" aria-expanded="false">
|
||
<svg viewBox="0 0 24 24" width="20" height="20" aria-hidden="true"><path d="M3 6h18M3 12h18M3 18h18" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" fill="none"/></svg>
|
||
</button>
|
||
<a class="brand" href="../index.html">
|
||
<svg class="brand-mark" viewBox="0 0 24 24" width="22" height="22" aria-hidden="true">
|
||
<path d="M12 2.5c3.6 4.4 6.5 8 6.5 11.2A6.5 6.5 0 0 1 5.5 13.7C5.5 10.5 8.4 6.9 12 2.5Z" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.7" stroke-linejoin="round"/>
|
||
<path d="M9 14.4c1.6-1.2 3.4-1.2 5 0" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.4" stroke-linecap="round"/>
|
||
</svg>
|
||
<span class="brand-text"><strong>วิศวกรรมชลประทานเบื้องต้น</strong><small>02207211</small></span>
|
||
</a>
|
||
<div class="topbar-actions">
|
||
<button class="search-btn" id="searchOpen" aria-label="ค้นหาในตำรา">
|
||
<svg viewBox="0 0 24 24" width="16" height="16" aria-hidden="true"><circle cx="11" cy="11" r="6.5" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2"/><path d="m16 16 4.5 4.5" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round"/></svg>
|
||
<span>ค้นหา</span><kbd>Ctrl K</kbd>
|
||
</button>
|
||
<button class="icon-btn" id="themeToggle" aria-label="สลับโหมดสว่าง/มืด" aria-pressed="false">
|
||
<svg class="i-sun" viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><circle cx="12" cy="12" r="4.2" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.8"/><path d="M12 2.6v2.2M12 19.2v2.2M2.6 12h2.2M19.2 12h2.2M5.4 5.4l1.6 1.6M17 17l1.6 1.6M18.6 5.4 17 7M7 17l-1.6 1.6" stroke="currentColor" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round"/></svg>
|
||
<svg class="i-moon" viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><path d="M20 14.5A8.2 8.2 0 0 1 9.5 4a8.4 8.4 0 1 0 10.5 10.5Z" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.8" stroke-linejoin="round"/></svg>
|
||
</button>
|
||
</div>
|
||
</header>
|
||
|
||
<div class="layout">
|
||
<div class="side" id="side"><nav class="side-nav" aria-label="สารบัญ">
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 1</span><span class="nav-title">บทนำ (Introduction)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-1">1.1 คำนำ (Introduction)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-2">1.2 ขอบเขตงานทางวิศวกรรมชลประทาน (Scope of Irrigation Engineering Works)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-3">1.3 วิวัฒนาการการชลประทานในประเทศไทย (Irrigation Development in Thailand)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-4">1.4 องค์ประกอบของระบบชลประทาน (Irrigation System Components)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-5">1.5 สิ่งแวดล้อมของโครงการชลประทาน (Environment Problems of Irrigation)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-6">1.6 การวางโครงการชลประทาน (Irrigation Project Planning)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-7">1.7 การจัดการนํ้าชลประทาน (Irrigation Water Management)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-8">1.8 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-9">1.9 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group is-active" open>
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 2</span><span class="nav-title">ความสัมพันธ์ระหว่างดิน นํ้า และพืช (Soil-Water-Plant Relationships)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-1">2.1 ความจำเป็นต้องมีการชลประทาน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-2">2.2 คุณสมบัติทางกายภาพของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-3">2.3 ชนิดของนํ้าในดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-4">2.4 ความสามารถในการอุ้มนํ้าของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-5">2.5 ความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ (Allowable Soil Moisture Deficiency, SMD)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-6">2.6 การดูลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-7">2.7 การหาความชื้นในดินโดยการชั่งนํ้าหนัก</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-8">2.8 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยการวัดความชื้นของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-9">2.9 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยพิจารณาถึงความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-10">2.10 การดูดซึมนํ้าของดิน (Intake Characteristics of Soil)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-11">2.11 การรั่วซึมในแปลงนา (Percolation & Seepage)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-12">2.12 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-13">2.13 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 3</span><span class="nav-title">ความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-1">3.1 คำนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-2">3.2 ปัจจัยที่มีผลต่อการคายนํ้าและระเหย(Factors Affecting Evapotranspiration)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-3">3.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Determining Crop Evapotranspiration)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-4">3.4 และ 3.5 ตามลำดับ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-4">3.4 ปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Crop Evapotranspiration)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-5">3.5 การตอบสนองของผลิตพืชเนื่องจากการขาดนํ้า (Yield Response to Water)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-6">3.6 อิทธิพลของดินเค็มต่อการขาดนํ้า (Effect of Soil Salinity onWater Stress)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-7">3.7 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-8">3.8 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-9">3.9 ภาคผนวก</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 4</span><span class="nav-title">ความต้องการนํ้าชลประทาน (Irrigation Water Requirements)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-1">4.1 คำนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-2">4.2 สูตรการคำนวณหาปริมาณความต้องการนํ้าชลประทาน (Formula for Calculation of Irrigation</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-3">4.3 ปริมาณความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-4">4.4 ปริมาณการรั่วซึมนํ้าในแปลงนา (Percolation in Paddy Field)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-5">4.5 ปริมาณความต้องการนํ้าเพื่อกิจกรรมอื่นๆ(Other Water Requirements)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-6">4.6 ปริมาณฝนใช้การ (Effective Rainfall)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-7">4.7 ประสิทธิภาพของการชลประทาน (Irrigation Efficiency)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-8">4.8 การคำนวณหาความต้องการนํ้าชลประทาน(Calculation of Irrigation Water Requirements)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-9">4.9 การหาปริมาณความต้องการนํ้าชลประทานโดยโปรแกรม CROPWAT</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-10">4.10 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-11">4.11 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 5</span><span class="nav-title">การกำหนดการให้นํ้าแก่พืช (Irrigation Scheduling)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-1">5.1. หัวใจของการชลประทานระดับไร่นา</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-3">5.3 ช่วงวิกฤตต่อการขาดน้ำของพืช</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-4">5.4 องค์ประกอบอื่น ๆ กับการกำหนดการให้น้ำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-5">5.5 วิธีกำหนดการให้น้ำ</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 6</span><span class="nav-title">วิธีการให้นํ้าชลประทาน (Irrigation Methods)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch06.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch06.html#s6-1">6.1 ความหมายและขอบเขตการศึกษา</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 7</span><span class="nav-title">การส่งนํ้าชลประทาน (Irrigation Water Delivery)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#s7-1">7.1 ความหมาย “ การส่งนํ้า”</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#s7-3">7.3 วิธีการส่งนํ้าชลประทาน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#s7-4">7.4 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 8</span><span class="nav-title">การระบายนํ้า (Drainage)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#s8-1">8.1 ความหมาย</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#s8-5">8.5 หลักการระบายนํ้าใต้ผิวดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#s8-8">8.8 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 9</span><span class="nav-title">การควบคุมการส่งนํ้า (Water Delivery Control)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch09.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch09.html#s9-1">9.1 ความหมายของคำว่า “การควบคุมการส่งนํ้า”</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch09.html#s9-3">9.3 คำถามท้ายบท</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 10</span><span class="nav-title">ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการออกแบบระบบชลประทาน (Basic Foundamental of Canal</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch10.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch10.html#s10-1">10.1 ข้อมูลที่ต้องการเพื่อคำนวณ ออกแบบ หน้าตัดคลองส่งนํ้า</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch10.html#s10-3">10.3 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
</nav></div>
|
||
<main id="main" class="main">
|
||
<article class="doc">
|
||
<p class="breadcrumb"><a href="../index.html">หน้าปกตำรา</a><span>/</span>บทที่ 2</p>
|
||
<h1 class="doc-title">บทที่ 2 ความสัมพันธ์ระหว่างดิน นํ้า และพืช (Soil-Water-Plant Relationships)</h1>
|
||
<p class="doc-meta">หน้า 36–76 ในหนังสือ · 14 หัวข้อ</p>
|
||
<section class="doc-section" id="sec-1">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#sec-1">บทนำ</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 36</span></h2>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p036-1.jpg" width="486" height="135" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ในเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างดิน นํ้า และพืช นี้ จะได้อธิบายถึงคุณสมบัติทางกายภาพของดินและพืชที่มีผลต่อการเคลื่อนที่ของนํ้าในดิน สามารถอุ้มนํ้าตลอดจนการที่พืชดูดนํ้าจากดิน ความรู้เกี่ยวกับความสัมพันธ์เหล่านี้ จะเป็นพื้นฐานเบื้องต้นในการพิจารณาวางแผนออกแบบ และบริหารงานส่งนํ้าชลประทานในแปลงเพาะปลูกให้มีประสิทธิภาพดีขึ้น</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-1">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-1">2.1 ความจำเป็นต้องมีการชลประทาน</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 36</span></h2>
|
||
<p>เป็นที่ทราบกันทั่วไปว่า องค์ประกอบสำคัญของการเพาะปลูกมีอยู่ 4 อย่างด้วยกัน คือ ดิน นํ้า พืชและพลังงานแสงแดด การที่พืชจะเจริญเติบโตงออกงามได้จะต้องปลูกอยู่ในดินที่ มีแร่ธาตุอาหารสมบูรณ์ มีความชุ่มชื้นพอเหมาะ มีอากาศและแสงแดดมาเป็นพลังงานในการเปลี่ยนแปลงแร่ธาตุให้เป็นอาหารที่จะนำไปใช้ในการเจริญเติบโตต่อไป</p>
|
||
<p>องค์ประกอบทั้ง 4 นี้ นอกจากพันธุ์พืชแล้วล้วนแต่ขึ้นอยู่กับธรรมชาติทั้งนั้นซึ่งหมายความว่าเรามิอาจจะบังคับหรือเปลี่ยนแปลงสภาพได้ตามความพอใจ เราสามารถทำได้อย่างมากก็เป็นการปรับปรุงหรือเพิ่มเติมเสริมให้มีสภาพดีขึ้นเท่านั้น ตัวอย่างเช่น ดิน คุณสมบัติทางฟิสิกส์และเคมีของดินในแต่ละท้องที่นั้นถูกกำหนดโดยธรรมชาติ จะเปลี่ยนแปลงดินเหนียวให้เป็นดินทรายไม่ได้แต่เราสามารถเพิ่มอินทรียวัตถุให้กับดินเพื่อปรับปรุงโครงสร้างของดินให้ดีขึ้นได้ พลังงานแสงแดดก็เช่นกัน พื้นที่ใดจะได้รับแสงแดดมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ของพื้นที่นั้น การจะขยายเวลากลางวันให้นานขึ้นนั้นทำไม่ได้ในพื้นที่แปลงใหญ่ แต่พอจะทำได้สำหรับเรือนเพาะชำเท่านั้น นํ้าฝนนั้นตกตามฤดูกาล แต่โดยทั่วไปแล้วมักจะตกไม่สมํ่าเสมอตลอดฤดูและปริมาณที่ตกก็ไม่เท่ากันในทุกปี ซํ้าการกระจายของฝนยังไม่ทั่วถึงพื้นที่ ฉะนั้นนํ้าฝนจึงมักจะไม่พอเหมาะแก่การเจริญงอกงามของพืชในเขตเกษตรนํ้าฝน (Rainfed Agriculture) ถ้าหากว่าพื้นที่เพาะปลูกนั้นมีฝนตกสมํ่าเสมอดีและมีประสิทธิภาพพอก็ไม่จำเป็นจะต้องจัดหานํ้ามาเพิ่มเติมอีก แต่ถ้าฝนตกไม่แน่นอน เช่น มีการทิ้งช่วงนาน ๆ และบ่อยครั้ง การจัดหานํ้ามาช่วยในช่วงระยะเวลาดังกล่าวก็จะช่วยให้พืชสามารถเจริญงอกงามต่อไปตามปกติ และจะไม่มีผลกระทบต่อผลผลิต</p>
|
||
<p>นอกจากนี้ถ้าหากไม่มีการชลประทานแล้วชาวนาก็จะไม่สามารถปลูกพืชนอกฤดูฝนได้ การชลประทานจึงนับว่าเป็นสิ่งจำเป็นเพราะผลผลิตจะเพิ่มขึ้น คุณภาพจะดีและทำให้ผลผลิตคงที่ ก็เมื่อมีการชลประทานช่วย กล่าวคือ</p>
|
||
<p>(1) การชลประทานเป็นหลักประกันได้ว่าพืชจะมีนํ้าพอเพียงกับความต้องการอยู่ตลอดเวลา</p>
|
||
<p>(2) การชลประทานช่วยให้สามารถเพิ่มจำนวนต้นพืชต่อไร่ได้มากขึ้น</p>
|
||
<p>(3) การชลประทานช่วยให้สามารถใช้ปุ๋ยได้อย่างมีประสิทธิภาพ(4) ทำให้สามารถปลูกพืชพันธ์ใหม่ ๆ ที่ได้รับการปรับปรุงเพื่อให้คุณภาพของผลผลิตดีขึ้น(5) ทำให้สามารถปลูกพืชให้ผลกำไรตอบแทนสูง(6) ทำให้การเพาะปลูก เช่น การตกกล้า การปักดำ และการเก็บเกี่ยวได้เสร็จตามแผนการผลิตและ</p>
|
||
<p>ความต้องการของตลาด(7) ทำให้สามารถปลูกพืชหมุนเวียนกันได้ทุกฤดูกาลหรือตลอดทั้งปี(8) ทำให้สามารถขยายพื้นที่เพาะปลูกให้ได้ประโยชน์มากขึ้น(9) สามารถป้องกันวัชพืช(10) ช่วยชำระล้างความเค็มของดินหรือถ้าจะแยกความแตกต่างระหว่างการเพาะปลูกที่อาศัยการชลประทานกับการเพาะปลูกที่ไม่อาศัยการชลประทานให้เห็นข้อแตกต่างกันได้ดังตารางที่ 2.1</p>
|
||
<p>การชลประทาน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p037-1.jpg" width="1085" height="421" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>อย่างไรก็ตามต้องขอกล่าวเน้นไว้ที่นี้ว่า การจัดหานํ้ามาเพื่อวัตถุประสงค์นี้ ควรทำต่อเมื่อผลประโยชน์ที่จะได้รับเพิ่มขึ้นคุ้มกับค่าลงทุนเท่านั้น ดังนั้นก่อนตัดสินใจลงทุนจัดหานํ้ามาเพื่อการชลประทานควรจะได้พิจารณาจากหัวข้อดังต่อไปนี้เสียก่อน คือ</p>
|
||
<p>(1) เมื่อมีการชลประทานแล้ว ปริมาณและคุณภาพของผลผลิตจะเพิ่มขึ้นมากน้อยเพียงใด(2) จะต้องมีวิธีการอื่นใดอีกที่จะช่วยให้การชลประทานนั้นเกิดประโยชน์อย่างแท้จริง เช่น จะต้อง</p>
|
||
<p>ใช้ปุ๋ยมากขึ้นเพื่อจะได้ปลูกพืชต่อไร่มากขึ้น และจะต้องใช้เงินเพื่อการนี้เท่าไร(3) จะต้องการนํ้ามาทำการชลประทานในระยะเวลาต่าง ๆ เท่าไร และจะหานํ้านั้นได้จากไหน(4) จะเลือกใช้การชลประทานแบบใด และจะต้องเสียค่าลงทุนเท่าใด</p>
|
||
<p>เมื่อเปรียบเทียบค่าลงทุนทั้งหมดกับผลประโยชน์ที่จะได้รับเพิ่มขึ้นจากการมีชลประทาน ถ้าหากไม่คุ้มก็ไม่ควรมีการชลประทาน และการชลประทานก็เป็นเพียงส่วนประกอบหนึ่งที่ช่วยให้การเพาะปลูกมีผลดีทั้งในทางปริมาณและคุณภาพอย่างสมํ่าเสมอตลอดไป</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-2">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-2">2.2 คุณสมบัติทางกายภาพของดิน</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 38</span></h2>
|
||
<p>ดินมีคุณสมบัติที่สำคัญหลายประการ ซึ่งมีผลต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืช โดยเฉพาะคุณสมบัติทางกายภาพซึ่งค่อนข้างจะคงที่ และสามารถสังเกตตรวจสอบได้จากภายนอกโดยไม่จำเป็นต้องคำนึงส่วนประกอบทางเคมี ในที่นี้จะกล่าวเฉพาะคุณสมบัติที่สำคัญเกี่ยวข้องกับการให้นํ้าชลประทานโดยตรงเท่านั้น อันได้แก่ลักษณะเนื้อดิน (Soil Texture) โครงสร้างของดิน (Soil Structure) และความถ่วงจำเพาะปรากฏของดิน (Apparent Specific Gravity, As) หรือความหนาแน่นรวม (Bulk Density) และความพรุนของดิน (Porosity, n) เป็นต้น</p>
|
||
<p>คุณสมบัติต่าง ๆ ทางกายภาพของดินมีความเกี่ยวพันกับการเติบโตของพืช ซึ่งดินที่มีความอุดมด้วยแร่ธาตุอาหารพืชนั้น ไม่จำเป็นต้องเป็นดินที่ให้ผลผลิตสูงแก่พืชผลที่ปลูกเสมอไป นอกจากว่าดินนั้น ๆ จะมีคุณสมบัติต่าง ๆ ทางกายภาพเหมาะสมกับความต้องการของพืชควบคู่กันไปกับความอุดมด้วยธาตุอาหารของพืช เช่น ดินบางชนิด อาจมีธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการยังชีพของพืชอย่างครบถ้วนและเพียงพอกับความต้องการของพืช แต่ถ้าดินนั้นจับกันเป็นก้อนแข็งจนต้นกล้าของเมล็ดพืชที่ปลูกไม่อาจงอกโผล่พ้นผิวดินขึ้นมาได้ง่าย และรากของต้นที่โผล่พ้นผิวดินก็ได้รับความลำบากในการไชชอนไปในดินเพื่อหานํ้า และอาหารไปเลี้ยงลำต้น พืชที่ขึ้นอยู่บนดินนั้น ๆ ย่อมไม่อาจเติบโตและให้ผลผลิตได้ดีเท่าที่ควร เพราะสมบัติทางกายภาพไม่เหมาะสมของดินเป็นตัวจำกัดไม่ให้พืชใช้ประโยชน์จากธาตุอาหารที่มีอยู่ได้เต็มที่ ดังนั้นควรทำความเข้าใจกับคุณสมบัติที่สำคัญ ๆ ของดินเสียก่อน</p>
|
||
<p>เนื้อดิน(Soil Texture) เป็นคุณลักษณะของดินที่บ่งถึงความหมาย หรือความละเอียดของดิน เนื้อดินจะหยาบหรือละเอียดนั้น เราใช้ช่วงขนาดของอนุภาคปฐมภูมิของดินเป็นตัวกำหนด</p>
|
||
<p>ดินส่วนใหญ่ประกอบด้วยส่วนผสมระหว่างอนุภาคปฐมภูมิหลัก 3 ชนิด อันได้แก่ อนุภาคของทราย(Sand) ซึ่งมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.05 มม. ตะกอนทราย (Silt) ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.002-0.05 มม.และดินเหนียว (Clay) ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.002 มม. สำหรับดินที่มีอนุภาคของทรายเป็นส่วนประกอบมากกว่าเรียกว่า ดินเนื้อหยาบ อนุภาคของทราย ตะกอนทราย และดินเหนียวเป็นส่วนประกอบอย่างละเท่า ๆกัน เรียกว่า ดินเนื้อร่วน หรือดินเนื้อปานกลาง เนื้อดินจึงอาจแบ่งหยาบ ๆ ได้เป็น 3 ประเภทใหญ่ ๆ ดังกล่าว</p>
|
||
<p>นอกจากนี้ยังนิยมจำแนกประเภทของเนื้อดินโดยละเอียดตามมาตรฐานสากลอีก ทำได้โดยนำดินที่ต้องการจะทราบไปวิเคราะห์แยกหาส่วนประกอบของอนุภาคปฐมภูมิอันได้แก่ อนุภาคทราย ตะกอนทรายและดินเหนียวว่ามีอย่างละกี่เปอร์เซ็นต์ โดยนํ้าหนัก ซึ่งผลรวมจะต้องเท่ากับ 100 เปอร์เซ็นต์เสมอ แล้วนำผลที่ได้ไปเทียบกับไดอะแกรมสามเหลี่ยมมาตรฐานในรูปที่ 1 ก็จะทราบว่า เป็นเนื้อดินประเภทใด</p>
|
||
<p>ในทางปฏิบัติ การจำแนกเนื้อดินอย่างหยาบ ๆ อาจจะทำได้โดยการพิจารณาจากลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดิน ซึ่งถ้าหากผู้สังเกตมีประสบการณ์พอสมควร ก็สามารถบอกชื่อดินกลุ่มใหญ่ ๆ ได้ถูกต้อง ลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดินกลุ่มที่สำคัญ ๆ มีดังต่อไปนี้</p>
|
||
<p>ดินทราย(Sand) เป็นดินที่ประกอบด้วยทรายมากกว่า 85 เปอร์เซ็นต์ จึงมีลักษณะหลวมตัวและแยกกันเป็นเม็ด ๆ ทรายแต่ละเม็ดสามารถมองเห็นและสัมผัสได้โดยง่ายเมื่อใช้มือบีบขณะแห้งแล้วคลายออก ทรายจะร่วนหล่นแยกออกจากกัน ถ้าบีบกดเมื่อเปียกชื้นทรายจะจับเป็นก้อนแต่จะแตกออกเมื่อจับต้อง</p>
|
||
<p>ดินร่วนปนทราย(Sandy Loam) เป็นดินที่ประกอบด้วยทรายมากกว่า 50 % แต่มีตะกอนทรายและดินเหนียวปนอยู่ พอที่จะทำให้จับตัวกันเป็นก้อนได้บ้าง ทรายแต่ละเม็ดจะสามารถมองเห็นและสัมผัสได้ ถ้าบีบไว้ในมือเมื่อชื้นจะจับตัวเป็นก้อนแข็งและไม่แตกเมื่อใช้นิ้วกดเบา ๆ</p>
|
||
<p>ดินร่วน (Loam)เป็นดินที่มีส่วนผสมของทราย ตะกอนทราย และดินเหนียว ในอัตราส่วนอย่างละพอ ๆ กัน มีลักษณะอ่อนนิ่มเมื่อจับ แต่พอจะสังเกตได้ว่ามีความหยาบกระด้างของทรายอยู่บ้าง เมื่อเปียกจะเหนียวเล็กน้อย ถ้าทำให้แน่นในเมื่อขณะที่แห้งจะเป็นก้อนและไม่แตกเมื่อใช้นิ้วกดเบา ๆ แต่ถ้าทำให้แน่นในขณะที่ดินเปียกจะเป็นก้อนแข็งไม่แตก</p>
|
||
<p>ดินร่วนปนตะกอนทราย(Silt Loam) เป็นดินที่ประกอบด้วยตะกอนทรายมากกว่า 50 เปอร์เซ็นต์ มีทรายละเอียดปนอยู่เป็นจำนวนปานกลาง และมีดินเหนียวปนอยู่จำนวนเล็กน้อยเท่านั้น เมื่อแห้งมักจะจับตัวเป็นก้อน แต่ก้อนดินเหล่านี้สามารถจะทำให้แตกได้ง่าย เมื่อบดขยี้จะรู้สึกอ่อนนุ่มเหมือนแป้ง ไม่ว่าจะแห้งหรือปียกดินมักจะจับตัวเป็นก้อน ซึ่งหยิบจับได้โดยไม่แตกหัก</p>
|
||
<p>ดินร่วนปนดินเหนียว(Clay Loam) เป็นดินที่มีเนื้อละเอียดเป็นก้อนหรือแผ่น ซึ่งมักจะแข็งเมื่อแห้งเมื่อใช้นิ้วจี้ดูจะเป็นแผ่นบาง ๆ ซึ่งแตกได้ง่าย เนื้อดินเปียกจะจับตัวเป็นก้อนซึ่งจะต้องถือเบา ๆ เมื่อคลึงจะไม่แตกเป็นผง และจะกลายเป็นก้อนที่อัดตัวแน่น</p>
|
||
<p>ดินเหนียว(Clay) เป็นดินที่มีเนื้อละเอียด ซึ่งส่วนมากเมื่อแห้งมักจะจับตัวเป็นแผ่นหรือก้อนแข็ง เมื่อทำให้เปียกจะปั้นเป็นก้อนได้ และมักจะมีลักษณะเหนียว เมื่อใช้นิ้วจี้ดูจะเป็นแผ่นยืดหยุ่น</p>
|
||
<p>เช่น สมมติว่าการจากการวิเคราะห์ดินก้อนหนึ่ง มีอนุภาคทราย 50 % ตะกอนทราย 30 % ดินเหนียว20 % จากรูปที่ 2.1 ก็จะบอกได้ว่าดินก้อนนั้นเป็นดินร่วน (Loam)</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p040-1.jpg" width="1065" height="930" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.1 การจำแนกเนื้อดินตามสัดส่วนของทราย ตะกอนทราย และดินเหนียว">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.1 การจำแนกเนื้อดินตามสัดส่วนของทราย ตะกอนทราย และดินเหนียว</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ดินเนื้อละเอียดโดยปกติเมื่อแห้งจะจับกันเป็นก้อนที่แข็งแกร่งและเมื่อเปียกจะเหนียวเหนอะหนะต้องใช้แรงงานมากในการไถ คราด หรือพรวนดิน จึงนิยมเรียกดินจำพวกนี้อีกอย่างว่า Heavy Soil ในทางตรงกันข้าม ดินเนื้อหยาบโดยปกติเป็นดินที่ไถ คราด หรือพรวนง่าย เพราะไม่จับกันเป็นก้อนแข็งแกร่งและไม่เหนียวเหนอะหนะ จึงนิยมเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า Light Soil ฉะนั้น คำว่า Heavy และ Light มิได้บ่งถึงนํ้าหนักดินแต่อย่างใด</p>
|
||
<p>อย่างไรก็ตามควรจะต้องทราบลักษณะของเนื้อดินชั้นต่าง ๆ ในเขตรากพืช เพราะลักษณะเนื้อดินมีอิทธิพลอย่างมากต่อปริมาณนํ้าที่จะอุ้มเอาไว้สำหรับให้พืชใช้ และอัตราการไหลซึมของนํ้าลงในดิน เป็นต้นดินที่ประกอบด้วยเม็ดดินขนาดใหญ่หรือดินเนื้อหยาบ เช่น ดินทรายจะมีคุณสมบัติให้นํ้าซึมผ่านได้ง่าย มีการระบายนํ้าดี แต่อุ้มนํ้าไว้ได้น้อย ในทางตรงกันข้าม ดินเนื้อละเอียด เช่น ดินเหนียว ซึ่งประกอบด้วยอนุภาคขนาดเล็กจะอุ้มนํ้าไว้ได้มาก แต่การระบายนํ้าและถ่ายเทอากาศไม่ดี ดูรูปที่ 2.2 นี่เป็นข้ออธิบายอย่าง</p>
|
||
<p>หนึ่งว่าดินที่มีเนื้อขนาดปานกลางจะเหมาะสำหรับการปลูกพืชมากกว่าดินเนื้อละเอียด ถึงแม้ว่าดินเนื้อละเอียดจะเก็บนํ้าไว้ได้ดีกว่าก็ตาม</p>
|
||
<p>โครงสร้างของดิน(Soil Structure) หมายถึงคุณสมบัติของดินที่เกี่ยวข้องกับการจัดเรียงตัว และเกาะกันระหว่างเม็ดดินเป็นก้อนดิน โครงสร้างของดินกำหนดจากรูปร่าง ขนาด และความคงทนต่อการแตกแยกของเม็ดดิน โครงสร้างของดินมีอิทธิพลต่อการชลประทาน และการกสิกรรมอย่างยิ่ง เพราะโครงสร้างของดินจะมีผลต่อการเคลื่อนที่ของนํ้าและอากาศภายในดิน อัตราการซึมของนํ้าลงในดิน ตลอดจนการแผ่กระจายของรากพืช ฉะนั้น ควรมีการปรับปรุงโครงสร้างของดินในเขตรากพืชด้วย การเขตกรรมอยู่เสมอ ๆ</p>
|
||
<p>ประเภทของโครงสร้างของดิน ดูรูปที่ 2.3 เมื่อพิจารณาตามลักษณะรูปร่างของเม็ดดิน หรือหน่วยโครงสร้างของดิน อาจจำแนกโครงสร้างออกได้เป็น 4 ประเภท คือ</p>
|
||
<p>(1) โครงสร้างที่มีลักษณะเป็นก้อนเหลี่ยม มีความกว้าง ความยาว และความหนา ไล่เลี่ยกัน</p>
|
||
<p>โครงสร้างแบบนี้นํ้าซึมได้ด้วยอัตราปานกลาง</p>
|
||
<p>(2) โครงสร้างที่มีลักษณะเป็นแผ่นในแนวราบ มีความยาว และความกว้างเป็นหลายเท่าของความ</p>
|
||
<p>หนา โครงสร้างแบบนี้นํ้าซึมได้ช้า</p>
|
||
<p>(3) โครงสร้างมีลักษณะเป็นเม็ดคล้ายทรงกลม เป็นโครงสร้างที่เหมาะสมกับการเพาะปลูกมากกว่า</p>
|
||
<p>โครงสร้างแบบอื่น ๆ</p>
|
||
<p>(4) โครงสร้างที่มีลักษณะเป็นแห่งตั้งในแนวดิ่ง คือมีความหนา เป็นหลายเท่าของความกว้าง และ</p>
|
||
<p>ความยาว นํ้าซึมได้เร็ว</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p042-1.jpg" width="998" height="1273" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.2 ความสามารถในการอุ้มนํ้าของดินที่มีเนื้อหยาบและดินที่มีเนื้อละเอียด">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.2 ความสามารถในการอุ้มนํ้าของดินที่มีเนื้อหยาบและดินที่มีเนื้อละเอียด</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p043-1.jpg" width="996" height="1056" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.3โครงสร้างของดินที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนที่ของนํ้าในดิน">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.3โครงสร้างของดินที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนที่ของนํ้าในดิน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ความถ่วงจำเพาะปรากฏ (Apparent specific Gravity, As) เป็นคุณสมบัติของดินที่สำคัญมากอย่างหนึ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องการจะหาปริมาณนํ้าที่จะให้แก่พืชเพราะเป็นเครื่องแสดงถึงความสามารถของดินที่สามารถอุ้มนํ้าชลประทานไว้ได้มากหรือน้อยอย่างหนึ่ง ค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏนี้หาได้จาก</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p043-2.jpg" width="1007" height="122" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>Ws = นํ้าหนักของดินแห้ง</p>
|
||
<p>V = ปริมาตรของดินทั้งก้อน ซึ่งเท่ากับปริมาตรของอากาศ (Va)</p>
|
||
<p>(Va) + ปริมาตรนํ้า (Vw) + ปริมาตรของเม็ดดิน (Vs)</p>
|
||
<p>γW = ความหนาแน่นของนํ้าซึ่งมีค่าเท่ากับ 1 กรัมต่อลูกบาศก์</p>
|
||
<p>เซนติเมตร หรือ 62.4 ปอนด์ต่อลูกบาศก์ฟุต</p>
|
||
<p>ค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏนี้ บางครั้งก็ใช้เป็นค่าความหนาแน่นรวมของดิน (Bulk Density, DB) โดยที่ค่าความหนาแน่นรวมของดิน หมายถึง อัตราส่วนระหว่างนํ้าหนักของดินแห้ง ต่อปริมาตรของดินทั้งก้อน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p044-1.jpg" width="1013" height="775" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.4 ความสัมพันธ์ระหว่างเม็ดดิน นํ้า และอากาศ">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.4 ความสัมพันธ์ระหว่างเม็ดดิน นํ้า และอากาศ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>จากสมการจะเห็นว่าเมื่อใช้หน่วยในระบบเมตริก คือนํ้าหนักเป็นกรัม ปริมาตรเป็นลุกบาศก์เซนติเมตร และความหนาแน่นของนํ้าเท่ากับ 1 กรัมต่อลูกบาศก์เซนติเมตร ค่าตัวเลขของความถ่วงจำเพาะปรากฏกับค่าความหนาแน่นรวม จะเป็นตัวเลขเดียวกัน ต่างกันที่ค่าความถ่วงจำเพาะไม่มีหน่วยแต่ความหนาแน่นรวมมีหน่วยเป็นกรัมต่อลูกบาศก์เซนติเมตร</p>
|
||
<p>การหาค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏของดินหรือความหนาแน่นของดินจะหาได้โดยใช้เครื่องมือที่เรียกว่า Soil Core Sampler ดังแสดงในรูปที่ 2.5 เครื่องมือนี้ใช้เก็บตัวอย่างดินแบบไม่ให้กระทบกระเทือนต่อโครงสร้างของดิน ส่วนปลายที่ใช้ตัดดิน (Cutting Tips) มี 2 แบบ คือ แบบใบมีด (หมายเลข 7) ใช้สำหรับดินอ่อนและดินแบบลิ่ม (หมายเลข 8) ใช้สำหรับดินแข็ง</p>
|
||
<p>ในขั้นแรกก่อนที่จะลงมือเก็บตัวอย่างดินจะต้องทำการวัดปริมาตรและชั่งนํ้าหนัก วงแหวน(หมายเลข 11) ที่ใช้ในการเก็บตัวอย่างดินเสียก่อน แล้วจึงนำเครื่องมือดังกล่าวไปตอกลงในดิน โดยใช้ค้อน(หมายเลข 13) ตรงบริเวณและความลึกที่ต้องการจุดที่จะเก็บตัวอย่างดินควรจะมีลักษณะเป็นตัวแทนของดินในแปลงทั้งหมด การเก็บตัวอย่างดินแต่ละครั้งไม่ควรเก็บน้อยกว่า 5 จุด เพื่อจะได้นำมาเฉลี่ยหาค่าที่ถูกต้องเมื่อเก็บตัวอย่างดินได้แล้วให้ใช้เครื่องดันที่เรียกว่า Core Extractor (หมายเลข 15) ดันวงแหวนออกจากกระบอกเก็บตัวอย่างดินและใช้มีดปาดดินให้มีปริมาตรพอดีกับวงแหวนแล้วจึงนำไปอบที่อุณหภูมิ 105องศาเซลเซียส เป็นเวลาไม่น้อยกว่า 24 ชั่วโมง นำเอาออกมาชั่งหานํ้าหนักของดินแห้ง (Ws) แล้วจึงทำการคำนวณหาความถ่วงจำเพาะปรากฏตามสมการที่ 2.1 หรือความหนาแน่นรวมจากสมการที่ 2.2</p>
|
||
<p>ตัวอย่างที่ 2.1 ในการเก็บตัวอย่างดินเพื่อหาความถ่วงจำเพาะปรากฏของดินมีข้อมูลดังต่อไปนี้</p>
|
||
<p>ขนาดวงแหวน : เส้นผ่าศูนย์กลาง 5.5 เซนติเมตร สูง 6 เซนติเมตรนํ้าหนักวงแหวนและกระป๋องเก็บตัวอย่าง 45 กรัมนํ้าหนักดินแห้งหลังอบรวมนํ้าหนักวงแหวนและกระป๋องเก็บตัวอย่าง 250 กรัม</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p045-1.jpg" width="863" height="513" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p045-2.jpg" width="945" height="81" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p046-1.jpg" width="1100" height="1555" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏของดินในพื้นที่เพาะปลูกทั่ว ๆ ไปจะมีค่าน้อยที่สุดที่ผิวดินเนื่องจากดินโปร่งและมีอินทรียวัตถุมาก ค่าดังกล่าวนี้จะเพิ่มขึ้นเมื่อตํ่าจากผิวดินมากขึ้น และจะมีค่าค่อนข้างคงที่เมื่อตํ่ากว่าผิวดินประมาณ40 เซนติเมตร ถึงแม้ค่านี้จะแปรเปลี่ยนไปตามชนิดและลักษณะของดินก็ตาม ถ้าต้องการรู้ค่าที่แท้จริงจะต้องตรวจวัดเอาในสนาม แต่ถ้าไม่สะดวกที่จะทำการวัดจริง ๆ ในสนามอาจจะพิจารณาเลือกใช้ค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏตามชนิดของเนื้อดิน ดังแสดงในตารางที่ 2.2</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p047-1.jpg" width="1084" height="369" loading="lazy" alt="ตารางที่ 2.2 ค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏของดิน (AS)">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 2.2 ค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏของดิน (AS)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ความพรุนของดิน(Porosity, n) เป็นอัตราส่วนที่คิดเป็นเปอร์เซ็นต์ระหว่างปริมาตรของช่องว่างระหว่างเม็ดดินต่อปริมาตรของก้อนดิน คือ</p>
|
||
<p>Vv ×</p>
|
||
<p>n =</p>
|
||
<p>(2.3)</p>
|
||
<p>n = ความพรุนของดิน</p>
|
||
<p>Vv = ปริมาตรของช่องว่างระหว่างเม็ดดินซึ่งเท่ากับปริมาตรของ</p>
|
||
<p>อากาศ (Va) + ปริมาตรของนํ้า (Vw) ที่แทรกอยู่ระหว่างเม็ดดิน</p>
|
||
<p>V = ปริมาตรของดินทั้งก้อน</p>
|
||
<p>ดินเนื้อละเอียดจะมีความพรุนมากกว่าดินเนื้อหยาบ ดังนั้นค่าความถ่วงจำเพาะหรือความหนาแน่นของดินเนื้อละเอียดจึงตํ่ากว่าของดินเนื้อหยาบ ดินชนิดต่าง ๆ มีความพรุนแตกต่างกัน เพราะลักษณะการจัดเรียงและการเชื่อมยึดกันระหว่างเม็ดดินแตกต่างกัน ซึ่งเป็นคุณสมบัติเฉพาะตัวของดินแต่ละชนิดนอกจากนี้อินทรียวัตถุในดิน ก็มีส่วนทำให้ความพรุนและความหนาแน่นของดินแตกต่างกันไปด้วย การหาความพรุนของดินอาจจะทำได้ต่อจากการหาค่าความหนาแน่นรวมของดิน โดยใช้ Soil Core Sampler เก็บตัวอย่างดิน เราก็จะทราบปริมาตรของตัวอย่างดินที่เราเก็บได้จากปริมาตรของวงแหวนเก็บตัวอย่าง เมื่อได้ปริมาตรรวมของก้อนดินแล้ว (V) ก็นำก้อนดินนั้นมาหาปริมาตรของส่วนที่เป็นของแข็ง (Vs) โดยการนำดิน</p>
|
||
<p>นั้นไปละลายนํ้าที่รู้ปริมาตร คนจนเข้าเป็นเนื้อเดียวกัน แล้วจึงวัดปริมาตรรวมทั้งหมด ปริมาตรรวมทั้งหมดนี้เมื่อหักลบกับปริมาตรของนํ้าเดิมก็จะทราบปริมาตรของดินส่วนที่เป็นของแข็ง (Vs) เราก็สามารถหาค่า Vvซึ่งเท่ากับ V-Vs ได้ แล้วจึงคำนวณหาค่าความพรุนของดินตามสูตรที่กล่าวข้างต้นได้ อย่างไรก็ดีถ้าไม่สามารถหาความพรุนของดินดังวิธีข้างต้นได้ก็อาจจะใช้ค่าความพรุนของดินในพื้นที่เพาสะปลูกดังแสดงใน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p048-1.jpg" width="1084" height="420" loading="lazy" alt="ตารางที่ 2.3 ความพรุน (porosity) ของดินชนิดต่าง ๆ">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 2.3 ความพรุน (porosity) ของดินชนิดต่าง ๆ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-3">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-3">2.3 ชนิดของนํ้าในดิน</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 48</span></h2>
|
||
<p>ดังที่ได้กล่าวมาแล้วว่า การเรียงตัวของเม็ดดินทำให้เกิดช่องว่างที่มีขนาดและรูปทรงต่าง ๆ ขึ้นในดิน เมื่อฝนตกหรือให้นํ้าแก่พืช นํ้าก็จะแทรกเข้าไปอยู่ในช่องว่างเหล่านี้ และเกาะติดอยู่กับเม็ดดินด้วย แรงดึงดูดของโมเลกุลชนิดเดียวกัน (Adhesive Force) และแรงดึงดูดของโมเลกุลต่างชนิดกัน (Cohesive Force)ถ้าหากนํ้าเข้าไปแทนที่อากาศจนเต็มทุกช่องว่างเรากล่าวว่า ดินนั้นอิ่มนํ้า (Saturated) และนํ้าที่อยู่ในช่องว่างนั้นทั้งหมด จะเป็นปริมาตรสูงสุดที่ดินจะเก็บเอาไว้ได้ ถ้าไม่มีแรงจากภายนอกมากระทำ แต่เนื่องจากว่าสสารทุกอย่างที่อยู่บนผิวโลกจะถูกแรงดึงดูดของโลกกระทำอยู่ตลอดเวลารวมทั้งนํ้าที่ขังอยู่ในช่องว่างระหว่างเม็ดดิน ในช่องว่างที่มีขนาดใหญ่แรงยึดเหนี่ยวระหว่างนํ้าที่อยู่ตรงกลางของช่องว่างกับเม็ดดินจะน้อยกว่าในช่องว่างที่มีขนาดเล็ก ดังนั้นเมื่อผลรวมของแรงยึดเหนี่ยวระหว่างนํ้าต่อนํ้าและนํ้าต่อดินน้อยกว่าแรงดึงดูดของโลก</p>
|
||
<p>นํ้าก็จะไหลลงสู่ที่ลึกกว่านํ้าในดินที่ไหลด้วยสาเหตุดังกล่าวนี้เรียกว่านํ้าอิสระ(Gravitational Water หรือ Free Water) ดังเช่น เมื่อฝนหยุดตกหรือหยุดให้นํ้าแก่พืช นํ้าที่อยู่ในช่องว่างขนาดใหญ่จะระบายออกภายในเวลา 2-3 วัน ในดินที่มีการระบายนํ้าได้ดี Free Water จะถูกระบายออกไปหมดก่อนที่จะเป็นอันตรายต่อพืชและจะมีอากาศเข้ามาแทนที่ ส่วนนํ้าในช่องว่างที่มีขนาดเล็ก ซึ่งไม่ถูกระบาย</p>
|
||
<p>ออกด้วยแรงดึงดูดของโลก อาจจะยังคงมีการเคลื่อนที่อยู่ด้วยแรงดูดซับนํ้าซึ่งอยู่ในช่องว่างที่มีขนาดเล็กดังกล่าวนี้เรียกว่า นํ้าดูดซับ (Capillary Water) ซึ่งมีการเคลื่อนที่ช้ามาก ช้ากว่านํ้าอิสระ (Free Water) และจะมีทิศทางใดก็ได้ โดยเคลื่อนที่ไปสู่จุดที่มีแรงดึงดูดความชื้นมากที่สุดเสมอ</p>
|
||
<p>และจากการสูญเสียนํ้าโดยการระเหยจากผิวดิน และจากที่พืชดูดเอาไปใช้จะทำให้ปริมาณความชื้นในดินลดลงจนกระทั่งถึงจุดหนึ่งที่นํ้าในดินไม่มีการเคลื่อนที่อีก ทั้งนี้เพราะว่าแรงที่นํ้าหรือความชื้นจับยึดติดแน่นเป็นแผ่นบาง ๆ รอบเม็ดดิน จะมากจนกระทั่งพืชไม่สามารถดูดไปใช้ได้ พืชก็จะเหี่ยวเฉาและถ้าหากไม่ให้นํ้าแก่พืชในตอนนี้แล้วพืชก็จะตาย นํ้าซึ่งยึดติดแน่นกับเม็ดดินและไม่สามารถที่จะทำให้เคลื่อนที่ได้ด้วยแรงดึงดูดของโลก หรือแรงดูดซับนี้เรียกว่านํ้าเยื่อ (Hygroscopic Water)</p>
|
||
<p>สรุปแล้ว เราสามารถจัดแบ่งนํ้าในดินออกได้เป็น 3 ชนิด ดังกล่าวคือ ดูรูปที่ 2.6 ประกอบ</p>
|
||
<p>(1) นํ้าอิสระ (Free Water or Gravitational Water)</p>
|
||
<p>(2) นํ้าดูดซับ (Capillary Water)</p>
|
||
<p>(3) นํ้าเยื่อ (Hygroscopic Water)</p>
|
||
<p>ในบรรดานํ้าทั้งสามชนิดนี้นํ้าดูดซับ (Capillary Water) นับว่ามีความสำคัญต่อพืชมากที่สุด นํ้าส่วน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p049-1.jpg" width="960" height="735" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.6 นํ้าในดินและระดับความชื้นของดินที่จุดต่าง ๆ">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.6 นํ้าในดินและระดับความชื้นของดินที่จุดต่าง ๆ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>นํ้าอิสระ(Free Water) เป็นนํ้าส่วนเกินซึ่งพืชจะได้รับประโยชน์จากนํ้าส่วนนี้บ้างเพียงเล็กน้อยก่อนที่นํ้าส่วนนี้จะถูกระบายออกจากดินในเขตราก ในทางปฏิบัตินํ้าส่วนนี้ถือว่าสูญเสีย</p>
|
||
<p>นํ้าเยื่อ(Hygroscopic Water) เป็นส่วนที่พืชดูดไปใช้ไม่ได้จึงนับว่าไม่มีความสำคัญต่อพืช</p>
|
||
<h3 id="s2-3-h1">2.3.1 ความชื้นชลประทาน (Field Capacity)</h3>
|
||
<p>หลังจากที่นํ้าอิสระได้ถูกระบายออกจากช่องว่างขนาดใหญ่หมดแล้ว ความชื้นในดินก็จะมีการเปลี่ยนแปลงน้อยลง เพราะนํ้าที่เหลืออยู่มีการเคลื่อนที่ช้ามาก ปริมาณความชื้นในดินหลังจากนํ้าอิสระถูกระบายออกไปหมดแล้วนี้ เรียกว่า เป็นความชื้นชลประทาน (Field Capacity) ปริมาณความชื้นที่ Field Capacity นี้ไม่อาจหาเป็นค่าตัวเลขที่แน่นอนได้ ทั้งนี้เนื่องจากว่าจะยังคงมีการเคลื่อนที่ของนํ้าดูดซับ(capillary Water) อยู่ตลอดเวลา แต่จะมีการเปลี่ยนแปลงความชื้นไม่มากนัก ในทางปฏิบัติมักจะถือว่าปริมาณความชื้นในดินที่มีการระบายนํ้าได้ดี หลังจากที่ฝนตกหนัก หรือหยุดให้นํ้าแล้ว 2-3 วัน เป็นความชื้นชลประทาน (Field Capacity)</p>
|
||
<h3 id="s2-3-h2">2.3.2 จุดเหี่ยวเฉาถาวร (Permanent Wilting Point)</h3>
|
||
<p>ความชื้นในดินเมื่อพืชไม่สามารถมาใช้ทดแทนการคายนํ้า และพืชเริ่มมีการเหี่ยวเฉาอย่างถาวรเรียกว่า ความชื้นที่จุดเหี่ยวเฉาถาวร (Permanent Wilting Point)</p>
|
||
<p>อาการเหี่ยวเฉาของพืชอาจเกิดขึ้นได้หลายกรณีก่อนที่จะถึงจุดที่พืชเหี่ยวเฉาอย่างถาวร เช่น ในตอนกลางวันของวันที่มีอากาศร้อนจัด ความชื้นของอากาศตํ่า ลมแรง และพืชมีใบกว้าง ลักษณะของอากาศและพืชเช่นที่กล่าวนี้จะทำให้พืชมีการสูญเสียนํ้าโดยการควยออกทางใบมาก และเมื่ออัตราที่พืชดูดนํ้าจากดินน้อยกว่าที่คายออกทางใบ พืชก็มักจะมีอาการเหี่ยวเฉาถึงแม้ว่าขณะนั้นดินจะมีความชื้นอยู่มากก็ตาม แต่เมื่ออากาศเย็นลงพืชก็จะสดขึ้นตามเดิม จะเห็นได้ว่าอาการเหี่ยวแของพืชไม่ว่าจะเป็นการเหี่ยวเฉาอย่างถาวรหรือชั่วระยะเวลาหนึ่งนั้น จะขึ้นอยู่กับอัตราการใช้นํ้าของพืช ความลึกและการแผ่กระจายของราก ตลอดจนความสามารถของดินที่จะเก็บนํ้าไว้ให้พืชใช้ได้เราถือว่าพืชมีการเหี่ยวเฉาอย่างถาวร ถ้าหากว่านำพืชที่เฉานั้นไปไว้ในห้องที่มีความชื้นสัมพัทธ์ของอากาศประมาณ 100 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งพืชจะมีการสูญเสียนํ้าน้อยมากหรือไม่มีการสูญเสียเลย แล้วพืชนั้นยังไม่สดขึ้น</p>
|
||
<h3 id="s2-3-h3">2.3.3 ความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ (Available Moisture)</h3>
|
||
<p>นํ้าในรูปของความชื้นในดินที่พืชดูดไปใช้สำหรับการเจริญเติบโตก็คือนํ้าดูดซับ (Capillary Water)ซึ่งอยู่ระหว่างความชื้นชลประทาน (Field Capacity)กับความชื้นที่จุดเหี่ยวเฉาถาวร (Permanent Wilting Point) ดังนั้นผลต่างระหว่างความชื้นในดินสองค่านี้ก็คือ ค่าความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ (Available Moisture)</p>
|
||
<p>ความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้นี้มีหน่วยการวัดได้หลายอย่าง เช่น วัดเป็นเปอร์เซ็นต์ โดยนํ้าหนักของดินแห้ง (Pw) เปอร์เซ็นต์โดยปริมาตร (Pv) ความลึกของนํ้าต่อความลึกของดิน ซึ่งแบบหลังนี้เป็นหน่วยที่สะดวกและนิยมใช้กันมาก เช่น ดินร่วนมีความชื้นที่พืชดูดไปใช้ 2 มม. ต่อความลึกของดิน 1 เซนติเมตร เป็นต้น แต่อย่างไรก็ตามหน่วยทั้งสามนี้สามารถเปลี่ยนจากหนึ่ง ไปเป็นอีกหน่วยหนึ่งได้ ถ้าทราบค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏหรือค่าความหนาแน่นรวมของดิน ซึ่งจะกล่าวถึงวิธีหาภายหลัง</p>
|
||
<p>ขนาดของเม็ดดินหรือเนื้อดินจะมีผลต่อปริมาณนํ้าที่พืชนำไปใช้ได้มาก กล่าวคือ ในดินที่มีเนื้อละเอียดจะมีความชื้นที่พืชนำไปใช้ได้มากกว่าดินที่มีเนื้อหยาบ อย่างไรก็ตามดินทรายบางชนิดอาจมีความชื้นที่พืชนำไปใช้ได้มากว่าดินเหนียว ทั้งนี้เพราะดินที่มีเนื้อละเอียดมาก ๆ จะมีนํ้าที่ยึดอยู่รอบ ๆ เม็ดดินซึ่งพืชไม่สามารถดูดไปใช้ได้เป็นจำนวนมากด้วย</p>
|
||
<p>ในดินทรายที่มีการระบายนํ้าได้ดีมักจะมีความชื้นที่พืชนำไปใช้ได้ไม่มากนัก ทั้งนี้เพราะว่าที่ความชื้นชลประทาน (Field Capacity) นํ้าที่แทรกอยู่ในช่องว่างระหว่างเม็ดดิน ซึ่งส่วนมากมีขนาดใหญ่จะถูกระบายออกไปจนหมด มีความชื้นที่เก็บไว้ได้น้อย ดินที่มีมีความชื้นที่พืชสามารถดูดไปใช้ได้มากมักจะเป็นดินที่มีเม็ดขนาดปานกลางหรือค่อนข้างละเอียด เช่น ดินที่ประกอบขึ้นด้วยตะกอนทราย (Silt) เป็นส่วนใหญ่ ความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้สำหรับดินชนิดต่าง ๆ จะได้กล่าวถึงต่อไป</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-4">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-4">2.4 ความสามารถในการอุ้มนํ้าของดิน</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 51</span></h2>
|
||
<p>ดินเปรียบเสมือนถังนํ้าหรือเป็นที่เก็บนํ้าโดยธรรมชาติให้แก่พืช ซึ่งรากพืชจะดูดเอาความชื้นในดินไปใช้อีกทอดหนึ่ง และในการให้นํ้าชลประทานเราพยายามให้นํ้าไม่มากไปกว่าที่ความสามารถของดินในระยะเขตรากพืชจะอุ้มไว้ได้ ดินแต่ละชนิดมีความสามารถอุ้มนํ้าไว้ได้มากน้อยต่างกัน และนานเร็วต่างกันไปตามลักษณะเนื้อดิน และโครงสร้างของดินโดยเฉพาะอย่างยิ่งขนาดและปริมาตรของช่องว่างระหว่างเม็ดดินเป็นสำคัญ เช่น ในระหว่างดินเหนียว ดินร่วน และดินทรายนี้ ดินเหนียวจะอุ้มนํ้าได้มากที่สุดและนานที่สุดส่วนดินทรายมีลักษณะตรงกันข้ามดังที่แสดงในรูปที่ 2.2</p>
|
||
<p>สำหรับในแง่ของการชลประทาน ดังได้กล่าวมาแล้วว่า ความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ (ยกเว้นนาข้าว)คือความชื้นในดินช่วงระหว่างความชื้นชลประทานถึงความชื้นที่จุดเหี่ยวเฉาถาวรเท่านั้น ดังนั้นในที่นี้ก็จะกล่าวเฉพาะแต่ความสามารถในการอุ้มนํ้าของดินในช่วงนี้เท่านั้นเช่นกัน และเพื่อความสะดวกในการคำนวณความชื้นที่จะเพิ่มให้แก่ดินตามความสามารถสูงสุดที่ดินจะอุ้มไว้ได้นั้น ได้กำหนดว่าที่ความชื้นชลประทานมีค่าแรงดึงความชื้นอยู่ระหว่าง 1/10-1/3 บรรยากาศ และความชื้นที่จุดเหี่ยวเฉาถาวรมีแรงดึงความชื้นเท่ากับ 15 บรรยากาศ ซึ่งก็พอจะหาค่าออกมาเป็นความชื้นโดยนํ้าหนักหรือความลึกของนํ้าต่อความลึกของดินได้ โดยอาศัยเครื่องแยกความชื้นออกจากดิน (Soil Moisture Extractor) สำหรับในกรณีที่ไม่มี</p>
|
||
<p>เครื่องมือดังกล่าว อาจจะพิจารณาเลือกใช้ค่าต่าง ๆ ได้จากตารางที่ 2.4 และความสามารถในการอุ้มนํ้าของดินหรือกล่าวอีกอย่างหนึ่งว่าความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ของดินชนิดต่าง ๆ จะแสดงไว้ในตารางที่ 2.5</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p052-1.jpg" width="1084" height="422" loading="lazy" alt="ตารางที่ 2.4 ค่าความชื้นชลประทานและความชื้นที่จุดเหี่ยวเฉาถาวรของดินชนิดต่าง ๆ">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 2.4 ค่าความชื้นชลประทานและความชื้นที่จุดเหี่ยวเฉาถาวรของดินชนิดต่าง ๆ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p052-2.jpg" width="1084" height="630" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-5">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-5">2.5 ความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ (Allowable Soil Moisture Deficiency, SMD)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 53</span></h2>
|
||
<p>ในการให้นํ้าแก่พืชที่ไม่ใช้ข้าวตามหลักการชลประทานที่ถูกต้องนั้น คือ การให้นํ้าเพื่อควบคุมความชื้นในดินในเขตรากพืชให้อยู่ในช่วงระหว่างจุดเหี่ยวเฉาถาวร (Permanent Wilting Point) กับความชื้นชลประทาน (Field Capacity) หรือพูดง่าย ๆ ว่าอยู่ในช่วงความชื้นที่พืชดูดเอาไปใช้ได้ การให้นํ้าแก่พืชและเริ่มทำเมื่อความชื้นในดินลดลงใกล้จุดเหี่ยวเฉาถาวร ส่วนจะให้ลดลงใกล้มากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับความสามารถในการอุ้มนํ้าของดิน ความสามารถในการทนแล้งของพืชและสภาพภูมิอากาศ เช่น ความแห้งแล้งและชุ่มชื้นซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการใช้นํ้าของพืช โดยทั่ว ๆ ไปจะยอมให้ความชื้นในดินลดลงประมาณ 50-70 เปอร์เซ็นต์ ของความชื้นที่พืชดูดเอาไปใช้ได้ ซึ่งความชื้นในดินที่ยอมให้ลดลงก่อนทำการให้นํ้าครั้งต่อไป เรียกว่า ความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ (Allowable soil moisture deficiency,SMD) ส่วนความชื้นที่เหลือในดินหลังจากที่พืชดุดเอาความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้จนหมดแล้ว เรียกความชื้นที่เหลือระดับนี้ว่าความชื้นวิกฤต หรือความชื้นที่จุดวิกฤต (Critical moisture level หรือ Critical point)ซึ่งที่ระดับความชื้นนี้ ถือว่าเป็นจำนวนความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ที่ยังเหลืออยู่ในดิน ในระดับที่เริ่มจะกระทบกระเทือนต่อผลผลิต เพื่อให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างเทอมต่าง ๆ ที่กล่าวถึงจะแสดงให้ดูไว้ในรูปที่ 2.7</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p053-1.jpg" width="998" height="516" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.7 ความสัมพันธ์ระหว่างความชื้นที่พืชดูดเอาไปใช้ได้กับความชื้นที่ยอมให้พืชดูดเอาไปใช้ได้">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.7 ความสัมพันธ์ระหว่างความชื้นที่พืชดูดเอาไปใช้ได้กับความชื้นที่ยอมให้พืชดูดเอาไปใช้ได้</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>จากรูปที่ 2.7 พอจะสรุปได้ว่า การให้นํ้าแก่พืชจะต้องเริ่มทำเมื่อความชื้นในดินลดลงถึงจุดวิกฤตและปริมาณนํ้าที่ให้จะต้องมากพอที่จะเพิ่มความชื้นในดินให้ถึงความชื้นชลประทานซึ่งถ้าหากทำการให้นํ้า</p>
|
||
<p>ไม่ทันจนทำให้ความชื้นในดินลดตํ่าลงกว่าความชื้นที่จุดวิกฤตจะมีผลกระทบกระเทือนต่อผลผลิตของพืชทำให้ผลผลิตน้อยลง</p>
|
||
<p>แต่การที่จะรู้ว่าความชื้นในดินลดลงถึงจุดวิกฤตหรือยังจะต้องมีการตรวจวัดความชื้นในดินในเขตรากพืชซึ่งมีทางทำได้ 3 วิธี คือการตรวจความชื้นโดยดูลักษณะและความรู้สึกสัมผัสการวัดความชื้นของดินโดยการชั่งนํ้าหนักและวิธีสุดท้ายคือการวัดความชื้นในดินโดยใช้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ ทั้ง 3 วิธีดังกล่าวจะช่วยทำให้ทราบว่าควรจะให้นํ้าแก่พืชได้หรือยัง และก็ต้องให้ด้วยปริมาณเท่าใด ในที่นี้จะขอกล่าวเฉพาะการตรวจความชื้นโดยดูลักษณะและความรู้สึกสัมผัส กับการวัดความชื้นของดินโดยการชั่งนํ้าหนัก เพื่อให้เข้าใจง่ายเป็นแนวทางประกอบสำหรับหัวข้อบรรยายอื่น ๆ ต่อ ๆ ไป</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-6">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-6">2.6 การดูลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดิน</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 54</span></h2>
|
||
<p>การดูลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดินที่เจาะได้ที่ระดับความลึกต่าง ๆ ในเขตรากและที่จุดต่าง ๆในพื้นที่จะทำให้ทราบความชุ่มชื้นของดินได้โดยประมาณเนื่องจากวิธีนี้ต้องการเครื่องมือเจาะดูตัวอย่างดินเพียงอย่างเดียว ดังนั้นจึงมีประโยชน์มากเมื่อไม่มีเครื่องมือกำหนดการให้นํ้าช่วย เพียงแต่ใช้สว่านเจาะดินหรือใช้พลั่วขุดดินในเขตรากมาตรฐานดู ซึ่งกระทรวงเกษตรของสหรัฐได้จัดทำตารางสำหรับเป็นแนวทางในการกำหนดการให้นํ้าไว้ ดังตารางที่ 2.6</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p054-1.jpg" width="1096" height="582" loading="lazy" alt="ตารางที่ 2.6 ลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดินที่มีความชื้นที่พืชดูดไปใช้ในระดับต่าง ๆ">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 2.6 ลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดินที่มีความชื้นที่พืชดูดไปใช้ในระดับต่าง ๆ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p055-1.jpg" width="1096" height="525" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-7">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-7">2.7 การหาความชื้นในดินโดยการชั่งนํ้าหนัก</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 55</span></h2>
|
||
<p>การตรวจวัดความชื้นของดินโดยการชั่งนํ้าหนักเป็นวิธีหนึ่งที่จะทราบว่าความชื้นในดินขณะนั้นลดลงถึงจุดที่ต้องให้นํ้าได้หรือยัง โดยการเก็บตัวอย่างดินที่ระดับความลึกต่าง ๆ ในเขตรากพืชและที่จุดต่างๆ ในแปลงเพาะปลูก (ตัวอย่างดินที่เก็บจากแต่ละจุดไม่ควรน้อยกว่า 100 กรัม) นำมาชั่งแล้วอบให้แห้งในเตาอบ ซึ่งมีอุณหภูมิประมาณ 105 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 24 ชั่วโมง หรือจนกว่านํ้าหนักของดินไม่ลดลงอีกจากนั้นจึงนำเอาไปชั่งหานํ้าหนักของดินแห้ง นํ้าหนักของดินที่หายไปในการชั่งทั้งสองครั้ง ก็คือจำนวนความชื้นในดินขณะที่เก็บตัวอย่างนั่นเอง</p>
|
||
<p>การที่จะบอกว่าดินมีความชื้นเท่าใด สามารถบอกได้ 3 แบบ คือ เปอร์เซ็นต์โดยนํ้าหนักของดินแห้งเปอร์เซ็นต์โดยปริมาตร และความลึกของนํ้าต่อความลึกของดิน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p055-2.jpg" width="840" height="80" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>Ww = นํ้าหนักของนํ้าในดินWs = นํ้าหนักของดินแห้ง</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p055-3.jpg" width="840" height="81" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>เมื่อ Pv = ความชื้นเป็นเปอร์เซ็นต์โดยปริมาตร</p>
|
||
<p>Vw = ปริมาตรของนํ้าในดิน</p>
|
||
<p>V = ปริมาตรของดินทั้งก้อน</p>
|
||
<p>(3) ความชื้นในดินในรูปของความลึกของนํ้าต่อความลึกของดิน</p>
|
||
<p>วิธีนี้ก็คล้าย ๆ กับวิธีการที่หาความชื้นโดยปริมาตร โดยการเก็บตัวอย่าง ทำโดยใช้กระบอกเก็บตัวอย่างตัวอย่างซึ่งมีพื้นที่หน้าตัดสมํ่าเสมอเท่ากับ A ดังนั้น ปริมาตรของนํ้าในดินจะเท่ากับ d.A. และปริมาตรก้อนดินเท่ากับ A.D. ในเมื่อ d และ D เป็นความลึกของนํ้าที่อยู่ในดินและความลึกของแท่งดินตามลำดับ จากสมการที่ (4) จะได้ว่า</p>
|
||
<p>.A.d</p>
|
||
<p>Pv =</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p056-1.jpg" width="920" height="81" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ในกรณีที่ทราบความถ่วงจำเพาะปรากฏ (As) หรือความหนาแน่นรวม (DB) ของดินแล้วการหาจำนวนความชื้นของดินเป็นเปอร์เซ็นต์โดยปริมาตรจะง่ายขึ้น โดยทำการหาความชื้นเป็นเปอร์เซ็นต์โดยนํ้าหนัก ซึ่งสะดวกกว่าเสียก่อน แล้วใช้สูตร</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p056-2.jpg" width="926" height="151" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ในเมื่อ d เป็นความลึกของนํ้าที่อยู่ในดิน หรือที่จะต้องเพิ่มให้แก่ดิน D เป็นความลึกของดินที่พิจารณาส่งนํ้าได้แก่ความลึกในเขตรากพืชนั่นเอง สำหรับค่าความลึกทั้งสองในสมการ (2.9) จะมีหน่วยอย่างเดียวกัน คือ ถ้า D เป็นเซนติเมตร d ก็จะเป็นเซนติเมตรด้วยถ้าเปลี่ยนเป็นหน่วยอื่น ต้องมีค่าคงที่มาคูณ</p>
|
||
<p>ในการคำนวณปริมาณนํ้าชลประทานที่จะส่งนั้น จำนวนความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้มักจะนิยมคำนวณจากหน่วยเป็นความลึกของนํ้าต่อความลึกของดินดังตารางที่ 2.4 เมื่อต้องการจะทราบว่าจะต้องให้นํ้าแก่พืชคิดเป็นความลึกเท่าไรก็เอาความลึกของเขตรากคูณกับค่าจำนวนความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ตามกำหนดก็จะได้ความลึกของนํ้าที่ต้องการให้แก่พืช</p>
|
||
<p>ตัวอย่างที่ 2.2 ในการหาความชื้นในแปลงเพาะปลูกแห่งหนึ่ง ซึ่งเนื้อดินเป็นดินร่วน โดยต้องการทราบ</p>
|
||
<p>ความชื้นทั้ง 3 แบบ คือ (ก) เปอร์เซ็นต์โดยนํ้าหนักดินแห้ง (ข) เปอร์เซ็นต์โดยปริมาตร และ</p>
|
||
<p>(ค) ความลึกของนํ้าต่อความลึกของดิน ผลจากการใช้สว่านเจาะเก็บตัวอย่างดินปรากฏว่ามี</p>
|
||
<p>ข้อมูลดังต่อไปนี้</p>
|
||
<p>นํ้าหนักของกระป๋องเก็บตัวอย่าง = 17 กรัม</p>
|
||
<p>นํ้าหนักดินเปียกรวมนํ้าหนักกระป๋อง = 128 กรัมนํ้าหนักดินแห้งรวมนํ้าหนักกระป๋อง = 105 กรัมวิธีทำ นํ้าหนักดินแห้ง (Ws)</p>
|
||
<p>= 105 – 107 = 88 กรัมนํ้าหนักของนํ้าในดิน (Ww)</p>
|
||
<p>= 138 – 105 = 23 กรัม</p>
|
||
<p>23 ×ความชื้นในดิน =</p>
|
||
<p>100 = 26.1 เปอร์เซ็นต์โดยนํ้าหนักดินแห้ง</p>
|
||
<p>ดังนั้น ก) ความชื้นเป็นเปอร์เซ็นต์โดยนํ้าหนักแห้ง(Pw) = 26.1 %จากตารางที่ 1 ความถ่วงจำเพาะ (As) ของดินร่วน = 1.40ข)ความชื้นเป็นเปอร์เซ็นต์โดยปริมาตร (Pv)</p>
|
||
<p>= Pw x As</p>
|
||
<p>= 26.1 x 1.40</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p057-1.jpg" width="852" height="159" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>หมายความว่าในดินลึก 1 เซนติเมตร จะมีความชื้น = 0.365 เซนติเมตร</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-8">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-8">2.8 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยการวัดความชื้นของดิน</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 57</span></h2>
|
||
<p>ตัวอย่างที่ 2.3 จงหาความลึกของนํ้าที่จะต้องให้แก่ดินเพื่อให้ดินมีความชื้นชลประทาน (Field Capacity)ความชื้นของดินก่อนการให้นํ้า = 8.5 เปอร์เซ็นต์โดยนํ้าหนักดินแห้งความชื้นที่ความชื้นชลประทาน = 21.5 เปอร์เซ็นต์โดยนํ้าหนักดินแห้งความลึกของเขตราก</p>
|
||
<p>= 0.90 เมตรความถ่วงจำเพาะปรากฏของดิน = 1.25วิธีทำความชื้นที่จะต้องให้แก่ดินเพื่อให้ดินมีความชื้นที่ความชื้นชลประทาน</p>
|
||
<p>= 21.5 – 8.5 = 13.0 % โดยนํ้าหนักดินแห้งดังนั้น Pw = 13.0 %</p>
|
||
<p>D = 0.90 เมตร หรือ 90 เซนติเมตร</p>
|
||
<p>As = 1.25</p>
|
||
<p>Pw.AsD.จากสมการ (2.9) d =</p>
|
||
<p>13 ×.125×90ความลึกของนํ้าที่ต้องให้ =</p>
|
||
<p>= 14.6 เซนติเมตร</p>
|
||
<p>ดังนั้นจะต้องให้นํ้าแก่ดินเป็นปริมาณนํ้าสุทธิ 14.6 เซนติเมตร ดินจึงจะมีความชื้นที่ความชื้นชลประทานตลอดความลึกของเขตราก 0.90 เมตร</p>
|
||
<p>สำหรับกรณีที่ดินในเขตรากมีเนื้อดินไม่สมํ่าเสมอกันตลอด กล่าวคือ มีความถ่วงจำเพาะปรากฏต่างกัน การคำนวณหาปริมาณความชื้นที่จะต้องให้แก่ดินก็ต้องทำเป็นชั้น ๆ แล้วจึงนำเอาความลึกของนํ้าที่จะต้องให้แก่ดินในแต่ละชั้นมารวมกันก็จะได้ความลึกของนํ้าที่จะต้องให้แก่ดินทั้งหมด</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-9">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-9">2.9 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยพิจารณาถึงความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 58</span></h2>
|
||
<p>ตัวอย่างที่ 2.4 ถ้าจากการพิจารณาพบว่าดินในพื้นที่เพาะปลูกเป็นดินเนื้อปานกลางมีความสามารถในการอุ้มนํ้าหรือมีความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ 2 มม./ซม. ถ้าข้าวโพดที่ปลูกในแปลงนี้มีระยะรากพืชลึกประมาณ 80ซม. และความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ (SMD) = 60%</p>
|
||
<p>อยากทราบว่าค่าความชื้นในดินที่จะยอมให้ข้าวโพดดูดไปใช้ตลอดเขตรากคิดเป็นความลึกของนํ้าเท่าไรวิธีทำ หาความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ตลอดเขตราก = 2 x 80 = 160 มม.</p>
|
||
<p>60 ∴ความชื้นที่ยอมให้ข้าวโพดดูดไปใช้ได้ =</p>
|
||
<p>160 ×</p>
|
||
<p>คิดเป็นความลึกของนํ้า = 96 มม.ตัวอย่างที่ 2.5 ถ้าผลจากการทดสอบในห้องปฏิบัติการพบว่าดินในแปลงเพาะปลูกเป็นดิน</p>
|
||
<p>ร่วนและมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้</p>
|
||
<p>ความชื้นชลประทาน (FC) = 25 % โดยนํ้าหนักดินแห้ง</p>
|
||
<p>ความชื้นจุดเหี่ยวเฉาถาวร (PWP) = 10 % โดยนํ้าหนักดินแห้ง</p>
|
||
<p>ความถ่วงจำเพาะปรากฏ (As) = 1.4</p>
|
||
<p>ก) ให้คำนวณหาความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ (Available Moisture) ของดินในแปลงดังกล่าว</p>
|
||
<p>ในหน่วยความลึกของนํ้า (มม.) ต่อความลึกของดิน (ซม.)</p>
|
||
<p>ข) ถ้าพื้นที่ดังกล่าวกำลังปลูกอ้อย ซึ่งมีระยะรากลึกประมาณ 80 เซนติเมตร และจะให้นํ้า</p>
|
||
<p>เมื่อความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ลดลง 60 % (SMD = 60 %)</p>
|
||
<p>ให้คำนวณหาความชื้นในดินที่ยอมให้อ้อยดูดไปใช้ได้ตลอดเขตราก ก่อนการให้นํ้า หรือ</p>
|
||
<p>ปริมาณนํ้าสุทธิที่จะต้องให้แก่แปลงอ้อยนี้ (เป็นความลึกของนํ้า)วิธีทำ</p>
|
||
<p>ก) หาความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ = ความชื้นชลประทาน – ความชื้นจุดเหี่ยวเฉาถาวร</p>
|
||
<p>= 25 – 10 = 15 % โดยนํ้าหนักดินแห้ง</p>
|
||
<p>Pw.AsD.</p>
|
||
<p>จากสมการ (2.9) d =</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p059-1.jpg" width="752" height="232" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ข) อ้อยรากลึก 80 เซนติเมตร∴ ความชื้นที่อ้อยดูดไปใช้ได้ตลอดเขตราก</p>
|
||
<p>= 2.1 x 80 = 168 มม.กำหนดให้ความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ = 60 %</p>
|
||
<p>60 ∴ ความชื้นที่ยอมให้อ้อยดูดไปใช้ได้ตลอดเขตราก</p>
|
||
<p>= 168 x 100</p>
|
||
<p>= 100.8 มม.หรือปริมาณนํ้าสุทธิที่จะต้องให้แก่แปลงอ้อย</p>
|
||
<p>= 100.8 มม.สำหรับการหาความถี่ในการให้นํ้าหรือเมื่อให้นํ้าเต็มที่แล้วพืชจะใช้ได้สูงสุดกี่วัน โดยไม่ทำให้กระทบกระเทือนต่อผลผลิต อาจจะใช้วิธีการคำนวณหาได้ เมื่อทราบอัตราการใช้นํ้าสูงสุดของพืชต่อวัน ซึ่งก็พอจะคำนวณหาได้แต่จะไม่กล่าวในที่นี้ และปริมาณนํ้าที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้หรือปริมาณนํ้าชลประทานสุทธิดังสมการ</p>
|
||
<p>ความถี่ในการให้นํ้า(วัน) = ปริมาณนํ้าสุทธิที่ต้องให้แก่พืช(มม. )</p>
|
||
<p>ปริมาณการใช้นํ้าของพืช(มม./วัน)</p>
|
||
<p>ตัวอย่างที่ 2.6 สมมติตามตัวอย่างที่ 2.5 ถ้าอัตราการใช้นํ้าในช่วงที่อ้อยมีรากลึก 80 เซนติเมตร นั้นมีค่า 8มม./วัน ให้หาความถี่ในการให้นํ้าวิธีทำ</p>
|
||
<p>จากสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p059-2.jpg" width="892" height="145" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ปริมาณนํ้าที่ที่จะทำให้ดินในเขตรากพืชอิ่มตัว</p>
|
||
<p>ปริมาณนํ้าส่วนนี้จะขึ้นอยู่กับความพรุนของดินในแปลงความชื้นในดินก่อนการให้นํ้า และระยะ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p060-1.jpg" width="1019" height="91" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>n = เปอร์เซ็นต์ความพรุนของดินPv = ความชื้นในดินก่อนการให้นํ้ามีหน่วยเปอร์เซ็นต์โดยปริมาตรD = ความลึกของเขตรากโดยทั่ว ๆ ไปจะมีค่าประมาณ 30 เซนติเมตร</p>
|
||
<p>ตัวอย่างที่ 2.7 ในแปลงปลูกข้าวซึ่งมีลักษณะเนื้อดินเป็นดินร่วนปนดินเหนียว ก่อนการให้นํ้ามีความชื้น10 % โดยนํ้าหนักดินแห้ง ต้องการทราบปริมาณนํ้าที่จะทำให้ดินในแปลงอิ่มตัวตลอดความลึก 30 เซนติเมตร(สำหรับค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏและค่าความพรุนของดินให้ใช้ค่าเฉลี่ยจากตารางที่ 2.1 และตารางที่ 2.2)วิธีทำ</p>
|
||
<p>n( −PvD)จากสมการ (2.10) Ds =</p>
|
||
<p>จากตารางที่ 2.3</p>
|
||
<p>n(ความพรุน) = 49 %Pv(ความชื้นโดยปริมาตร) = Pw.As Pw (ความชื้นโดยนํ้าหนักดินแห้ง) = 10 %จากตารางที่ 2.2 As (ความถ่วงจำเพาะปรากฏ) = 1.35 D (ความลึกของดิน)</p>
|
||
<p>= 30 เซนติเมตร</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p060-2.jpg" width="823" height="83" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-10">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-10">2.10 การดูดซึมนํ้าของดิน (Intake Characteristics of Soil)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 60</span></h2>
|
||
<p>การดูดซึมนํ้าของดินหรือเรียกอีกอย่างหนึ่งได้ว่าการซึมของนํ้าลดลงไปในดิน (infiltration)หมายถึงการที่นํ้าซึ่งขังอยู่เหนือผิวดินค่อย ๆ ซึมลงไปในดินตามช่องว่างระหว่างเม็ดดินตามรอยแตกระแหงหรือรูโพรงต่าง ๆ ส่วนปริมาณนํ้าที่ไหลซึมลงไปในดินหนึ่งในหน่วยเวลาเรียกอัตราการดูดซึมนํ้าของดิน(Intake Rate) หรืออัตราการซึมของนํ้าลงไปในดิน (Infiltration Rate)</p>
|
||
<p>อัตราการดูดซึมนํ้าของดินเป็นองค์ประกอบสำคัญในการกำหนดระยะเวลาที่จะต้องให้นํ้าแก่พืชตลอดจนอัตราการให้นํ้าแก่แปลงเพาะปลูกและการกำหนดขนาดของแปลงเพาะปลูก โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับการชลประทานแบบผิวดินเพื่อให้เกิดความสมํ่าเสมอในการให้นํ้า อัตราการดูดนํ้าของดินจะมากน้อยขึ้นอยู่กับปัจจัยที่สำคัญหลายอย่างเช่น</p>
|
||
<p>(1) ความลึกของนํ้าที่ขังอยู่บนผิวดิน ความลึกของนํ้าที่ขังอยู่บนผิวดินจะก่อให้เกิดแรงดันให้นํ้าไหลซึมลงไปในดิน ถ้านํ้าที่ขังอยู่บนผิวดินมากจะก่อให้เกิดรงดันมาก นํ้าจะไหลซึมลงไปในดินได้อย่างรวดเร็ว ถ้าความลึกของนํ้าที่ขังอยู่บนผิวดินน้อยแรงดันก็จะน้อย นํ้าจะซึมลงไปในดินได้ช้า(2) ลักษณะเนื้อดิน ถ้าเป็นดินพวกเนื้อหยาบ เช่น พวกดินทราย จะยอมให้นํ้าผ่านไปได้สะดวกและ</p>
|
||
<p>รวดเร็ว ส่วนดินเนื้อละเอียดเช่นดินเหนียวนํ้าจะไหลผ่านได้อย่างช้า ๆ(3) ลักษณะโครงสร้างของดิน จากที่ได้กล่าวมาแล้วเกี่ยวกับโครงสร้างของดิน เช่น โครงสร้างแบบ</p>
|
||
<p>เม็ดจะยอมให้นํ้าไหลผ่านไปได้อย่างรวดเร็ว แต่โครงสร้างบางอย่างจะยอมให้นํ้าไหลผ่านไปได้ปานกลาง เช่น โครงสร้างแบบก้อนและแบบแท่ง และโครงสร้างบางชนิดยอมให้นํ้าไหลผ่านไปได้อย่างช้ามาก เช่น โครงสร้างแบบแผ่น(4) ความชื้นในดินก่อนการให้นํ้า ถ้าดินแห้งมากหรือมีความชื้นน้อย ก่อนการให้นํ้าดินจะมีแรงดึง</p>
|
||
<p>ความชื้นสูง นํ้าจะถูกดูดซึมเข้าไปในดินได้อย่างรวดเร็ว แต่ถ้าดินมีความชื้นอยู่มากก่อนการให้นํ้า แรงดึงความชื้นของดินจะตํ่า อัตราการไหลซึมของนํ้าเข้าไปในดินจะลดน้อยลง(5) การปิดผิวดิน เกิดเนื่องจากเม็ดฝนหรือเม็ดนํ้าที่ให้ด้วยวิธีการชลประทานแบบฉีดฝอย ตกลงมา</p>
|
||
<p>กระแทกผิวดินทำให้ผิวดินแน่น ซึ่งจะมีผลทำให้ค่าอัตราการดูดซึมลดลงอย่างรวดเร็วหรืออาจจะเกิดขึ้นเนื่องจากตะกอนที่ถูกพัดมากับนํ้าในขณะที่ทำการให้นํ้าหรือนํ้าท่วม พวกตะกอนละเอียดจะเข้าไปอุดตามช่องว่างรอบเม็ดดินเม็ดใหญ่กว่าในลักษณะปิดเคลือบแน่นนํ้าซึมผ่านไม่ได้ทำให้นํ้าซึมผ่านได้ยาก(6) รอยแตกของดิน คือการแตกระแหงของดินบางประเภท ในขณะที่แห้งมาก ๆ เช่น พวกดิน</p>
|
||
<p>เหนียว เมื่อส่งนํ้าไปบนผิวดินเป็นครั้งแรกนํ้าจะซึมผ่านรอยแตกอย่างรวดเร็ว แต่เมื่อดินนี้เปียกก็จะขยายตัวออกปิดรอยแตก นํ้าจะซึมผ่านได้ยากมาก แต่ถ้ารอยแตกระแหงมีมาก และมีขนาดใหญ่จะทำให้ค่าอัตราการดูดซึมของดินสูงตลอดเวลา(7) การไถพรวนดิน การไถพรวนดินจะช่วยทำให้นํ้าซึมลงไปในดินได้มากขึ้น เพราะการไถพรวน</p>
|
||
<p>จะช่วยทำให้ดินร่วนขึ้น การไถพรวนจะช่วยแก้การปิดผิวดินได้ แต่ต้องไม่ทำการไถในระหว่างที่ดินเปียก เพราะจะทำให้เกิดดินอัดแน่นใต้ชั้นดินที่ทำการไถไว้(8) การปลูกพืชหมุนเวียน จะช่วยทำให้ค่าอัตราการดูดซึมของดินเปลี่ยนแปลงได้ เพราะรากพืชจะ</p>
|
||
<p>ช่วยทำให้ดินร่วน ดังนั้น ถ้ามีการจัดระบบการปลูกพืชหมุนเวียนให้ดี เช่น ทำการปลูกพืชรากลึกบ้าง ตื้นบ้าง สลับกันจะช่วยทำให้ดินร่วนขึ้น ดินจะสามารถรับนํ้าได้มากขึ้น</p>
|
||
<p>(9) ปริมาณเกลือในดินและนํ้า ปัญหาเรื่องเกลือในดินจะมีผลต่อสภาพของดิน ถ้าในดินมีเกลือ</p>
|
||
<p>ประเภทแคลเซียมและแมกนีเซียม จะช่วยทำให้ดินดีขึ้น มีลักษณะร่วนซุยขึ้น แต่ถ้าหากว่าใน</p>
|
||
<p>ดินมีเกลือประเภทโซเดียมคลอไรด์ และโซเดียมซัลเฟต จะทำให้เกิดความเสียหายแก่ดินและจะ</p>
|
||
<p>ทำให้ดินมีลักษณะแน่นทึบนํ้าซึมผ่านยาก อาจจะแก้ไขได้โดยสารเคมีพวกแคลเซียมซัลเฟต</p>
|
||
<p>หรือยิบซัม จะช่วยปรับปรุงดินและถ่ายเทอากาศทำให้รากพืชเจริญเติบโตได้ดีขึ้น</p>
|
||
<p>ลักษณะการดูดซึมนํ้าของดิน อัตราการดูดซึมนํ้าของดินจะมีค่าสูงมากในตอนแรกที่เริ่มทำการให้นํ้าและจะมีค่าน้อยลงเรื่อย ๆ หลังจากที่ให้นํ้าไปแล้วช่วงเวลาหนึ่งค่าอัตราการดูดซึมนํ้าของดินจะมีค่าเกือบคงที่ซึ่งอัตราการดูดซึมในช่วงนี้เรียกว่าอัตราการดูดซึมพื้นฐาน (Basic Intake Rate หรือ Infiltration Capacity)และได้มีผู้ให้นิยามว่า “อัตราการดูดซึมพื้นฐาน คือ อัตราการดูดซึมนํ้าของดินในช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงอัตราการดุดซึมเท่ากับ 10 เปอร์เซ็นต์ต่อชั่วโมง” ซึ่งค่าโดยประมาณของดินชนิดต่าง ๆ จะแสดงไว้ในตารางที่ 2.6 และถ้าพิจารณาความลึกสะสม (Accumulated Depth) ของนํ้าที่ซึมลงไปในดินจะเห็นว่ามีค่าเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อเวลาเพิ่มขึ้นดังแสดงในรูปที่ 2.8</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p062-1.jpg" width="998" height="709" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.8 ลักษณะการดูดซึมนํ้าของดิน">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.8 ลักษณะการดูดซึมนํ้าของดิน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p063-1.jpg" width="1084" height="317" loading="lazy" alt="ตารางที่ 2.6 ค่าโดยประมาณของอัตราการดูดซึมพื้นฐานของดินชนิดต่าง ๆ">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 2.6 ค่าโดยประมาณของอัตราการดูดซึมพื้นฐานของดินชนิดต่าง ๆ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>2.10.1 การหาค่าอัตราการดูดซึมนํ้าของดิน วิธีการวัดหาอัตราการดูดซึมนํ้าของดินแตกต่างกันไปตามลักษณะของการให้นํ้าชลประทาน เช่น ถ้าคาดว่าจะทำการให้นํ้าชลประทานแบบท่วมเป็นผืน ซึ่งลักษณะการดูดซึมนํ้าจะเป็นแบบการดูดซึมในแนวดิ่งแต่เพียงอย่างเดียวควรจะใช้วิธีการวัดแบบใช้ถังกลม(Infiltrometer) หรือวัดแบบให้นํ้าท่วมขังบนผิวดินในแปลง (Ponding) ซึ่งทำได้ง่ายและสะดวก แต่ถ้าเป็นการให้นํ้าแบบร่องคูซึ่งการดูดซึมนํ้ามีทั้งแนวดิ่งและแนวราบก็ต้องใช้วิธีการวัดอัตราการไหลเข้าและออกจากร่องคู (Inflow-Outflow)</p>
|
||
<p>ก. การวัดอัตราการดูดซึมนํ้าของดินในถังกลมอุปกรณ์ในการวัดประกอบด้วยถังกลมแผ่นรองตอก เครื่องตอก และตะขอวัดระดับนํ้าดังแสดงในรูปที่ 2.9 ถังกลมมีลักษณะเป็นถังเปิดหัวและเปิดท้ายทั้งสองด้าน มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางไม่ตํ่ากว่า 25 เซนติเมตรและสูงไม่น้อยกว่า 30เซนติเมตร การวัดควรจะทำหลาย ๆ จุดเพื่อหาค่าเฉลี่ยและจุดที่ทำการวัดควรจะเป็นตัวแทนของดินในแปลงทั้งหมด เมื่อเลือกจุดที่จะทำการวัดได้แล้วจึงตอกถังกลมลงไปลึกประมาณ 15 เซนติเมตร และเติมนํ้าลงไปในถัง ขณะที่เติมนํ้าจะต้องระมัดระวังไม่ให้กระทบกระเทือนต่อผิวดิน ซึ่งจะช่วยได้มากถ้าใช้กระสอบหรือพลาสติกคลุมผิวดินในถังเสียก่อนที่จะเติมนํ้า ทันทีที่เติมนํ้าลงไปในถังจะต้องทำการวัดระดับนํ้าด้วยตะขอวัดระดับนํ้า พร้อมทั้งจับเวลาและบันทึกข้อมูลลงในแบบฟอร์มจนกระทั่งอัตราการดูดซึมนํ้าของดินมีค่าคงที่จึงหยุด</p>
|
||
<p>ขณะที่นํ้าซึมลงไปถึงปลายถังด้านล่าง มันจะพยายามไหลซึมออกทางด้านข้างซึ่งจะมีผลทำให้อัตราการดูดซึมนํ้าของดินที่วัดได้มีค่าสูงกว่าที่เกิดขึ้นจริง ๆ การไหลซึมของนํ้าทางด้านนี้จะสามารถป้องกันได้โดยใช้ถังอีกใบหนึ่งซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าตอกครอบลงไป โดยให้ถังใบเล็กที่ใช้วัดอยู่ตรงกลางแล้วเติมนํ้าลงไประหว่างถังทั้งสองใบให้เท่ากับในถังใบเล็ก โดยวิธีนี้ความกดดันของนํ้าระหว่างถังทั้งสองจะป้องกันมิให้นํ้าในถังใบเล็กซึมหนีออกทางด้านข้าง ซึ่งจะทำให้ค่าที่วัดได้ถูกต้องยิ่งขึ้น ในกรณีที่มีถังเพียงใบเดียวก็อาจทำคันดินล้อมรอบถังที่ใช้วัดและเติมนํ้าลงไประหว่างคันดินและถังเช่นเดียวกับการใช้ถังสองใบก็ได้</p>
|
||
<p>ดังที่ได้กล่าวมาแล้วว่า</p>
|
||
<p>ความลึกของนํ้าเหนือผิวดินมีอิทธิพลต่ออัตราการดูดซึมนํ้าของดินเพื่อที่จะให้ข้อมูลที่วัดได้สามารถใช้กำหนดระยะเวลาการให้นํ้าได้ด้วย ความลึกของนํ้าในถังจึงควรมีขนาดเดียวกันกับที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจริง ๆในขณะให้นํ้าแก่พืช และขณะที่บันทึกอัตราการดูดซึมนํ้าของดิน จะต้อง</p>
|
||
<p>คอยเติมนํ้าในถังให้อยู่ที่ระดับเริ่มแรกเสมอ การเติมนํ้าควรจะทำเมื่อนํ้าในถังหายไปประมาณ 2 – 5เซนติเมตร การจดบันทึกจะต้องทำจนกระทั่งค่าอัตราการดูดซึมนํ้าของดินมีค่าเกือบคงที่ จึงหยุดและนำเอาข้อมูลที่ได้ไปวิเคราะห์หาอัตราการดูดซึมนํ้าของดินต่อไป</p>
|
||
<p>ถ้านำเอาความลึกของนํ้าสะสม (Accumulated Depth) และเวลานับจากเริ่มต้นให้นํ้าท่วมผิวดินมาเขียนลงในกระดาษกราฟ เราจะได้ความสัมพันธ์กันในรูปของสมการยกกำลัง</p>
|
||
<p>D = AtB</p>
|
||
<p>(2.11)เมื่อ D = ความลึกของนํ้าสะสมที่ซึมลงไปในดิน (มิลลิเมตร)</p>
|
||
<p>t = ระยะเวลานับตั้งแต่เริ่มต้นให้นํ้า (นาที) A และ B = เป็นค่าคงที่ของสมการถ้านำเอาค่า D และ t ไปเขียนลงในกระดาษกราฟ log-log จะได้ความสัมพันธ์อยู่ในรูปของสมการเส้นตรง ซึ่งจะสามารถหาค่า A และ B ได้จากคุณสมบัติของกราฟเส้นตรงดังนี้สมการ (2.11) นี้อาจเขียนใหม่ได้เป็น</p>
|
||
<p>Log D = B log t + log A</p>
|
||
<p>(2.12)ซึ่งอยู่ในรูปของสมการเส้นตรง</p>
|
||
<p>Y = mX + c</p>
|
||
<p>(2.13)ในสมการ (2.13) ความลาดชันของเส้นมีค่าเท่ากับ ∆y / ∆x และcเป็นค่าคงที่ซึ่งเท่ากับระยะทางจากจุดกำเนิด (Origin) ถึงจุดตัดระหว่างเส้นตรงกับแกน ดูรูปที่ 2.10</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p065-1.jpg" width="1039" height="1470" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.9 อุปกรณ์วัดอัตราการดูดซึมนํ้าของดิน">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.9 อุปกรณ์วัดอัตราการดูดซึมนํ้าของดิน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p066-1.jpg" width="799" height="550" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.10 กราฟเส้นตรงของสมการ y = mx + c">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.10 กราฟเส้นตรงของสมการ y = mx + c</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>จากคุณสมบัติดังกล่าวนี้ ถ้าเราให้ D เป็นค่าทางแกนตั้ง และ t เป็นค่าทางแกนราบ เราอาจคำนวณหาค่าของ A และ B ได้จากกราฟที่เขียนบนกระดาษ log-log โดยB = ความลาดเทของเส้นและมีค่าเท่ากับระยะทาง (linear scale) ในแนวตั้งหารด้วยระยะทางในแนวราบระหว่างจุดสองจุดบนเส้น โดยปกติแล้วจะมีค่าเท่ากับอยู่ระหว่าง 0 และ 1 A = ระยะทางจากจุดกำเนิด (origin) ถึงจุดที่เส้นตัดกับแกนตั้งในที่นี้จะมีค่าเท่ากับความลึกของนํ้าที่ซึมลงไปในดินสะสมที่เวลา t = 1 นาทีจากสมการความลึกของนํ้าสะสมที่ซึมลงไปในดิน จะสามารถเปลี่ยนเป็นสมการดูดซึมของดินได้</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p066-2.jpg" width="436" height="212" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>= A.BtB-1</p>
|
||
<p>(2.14)เมื่อ I = อัตราการดูดซึมนํ้า (มิลลิเมตร/นาที)</p>
|
||
<p>t = ระยะเวลานับตั้งแต่เริ่มต้นให้นํ้า (นาที)ตามปกติแล้วมักจะใช้ค่า I มีหน่วยเป็นมิลลิเมตรต่อชั่วโมง จึงอาจเขียน (2.14) ใหม่ให้อยู่ในรูปง่ายๆ ได้ดังนี้</p>
|
||
<p>I = ktn</p>
|
||
<p>(2.15)เมื่อ I = อัตราการดูดซึมนํ้าของดิน (มม./ชั่วโมง) t = ระยะเวลานับตั้งแต่เริ่มต้นให้นํ้า (นาที) k = เป็นระยะจากจุดกำเนิดถึงจุดที่กราฟตัดแกนตั้ง ซึ่งจะมีค่าเท่ากับ60 A.B.n = ความลาดเทของกราฟ ซึ่งจะมีค่าเท่ากับ B – 1ตัวอย่างที่ 2.8 จากสมการทดลองหาอัตราการดูดซึมนํ้าของดินในดินร่วนปนทราย (Sandy Loam)ได้ผลดังตาราง จงหาสมการอัตราการดูดซึมนํ้าของดินและการดูดซึมสะสม</p>
|
||
<p>ก. ถ้าต้องการจะให้นํ้าแก่พืช 80 มม. จะต้องให้นํ้านานเท่าใดข. จงหาอัตราการดูดซึมนํ้าของดิน หลังจากให้นํ้าแล้ว 20 นาที และ 2 ชั่วโมงข้อมูลอัตราการดูดซึมนํ้าของดินที่วัดจากถังลมดิน : ดินร่วนปนทราย</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p067-1.jpg" width="1052" height="784" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>เวลา.... น. เวลาต่าง เวลาเหมะสม ความลึก ความลึกต่าง ความลึกสะสม</p>
|
||
<p>จากกราฟการดูดซึมสะสมระยะทางจากจุดกำเนิดถึงจุดตัดที่แกนตั้งเท่ากับ 3.7 และ slope ของเส้นเท่ากับ 0.56 ดังนั้นสมการของการดูดซึม (Accumulated Depth) คือ</p>
|
||
<p>D = 3.7 t 0.56โดย D มีหน่วยเป็นมิลลิเมตร และ t มีหน่วยเป็นนาที จากสมการนี้เราสามารถหาสมการอัตราการดูดซึมนํ้าของดินที่เวลาใดหลังจากให้นํ้าได้ดังนี้k = 60.A.B</p>
|
||
<p>= 60 x 3.7 x 0.56 = 124.3 n = B – 1</p>
|
||
<p>= 0.56 – 1 = -0.44 I = 124.3t-0.44</p>
|
||
<p>มม./ซม.นำเอาค่าความลึกสะสม (D) และเวลาสะสม (t) ไปพล็อตลงในกระดาน log-log จะได้กราฟดูดซึม</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p068-1.jpg" width="854" height="847" loading="lazy" alt="รูปที่ 2.11 ความสัมพันธ์ระหว่างอัตราการดูดซึม ความลึกสะสมกับเวลา">
|
||
<figcaption>รูปที่ 2.11 ความสัมพันธ์ระหว่างอัตราการดูดซึม ความลึกสะสมกับเวลา</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>เพื่อความสะดวกในการหาค่าอัตราการดูดซึมนํ้าของดินที่ระยะเวลาต่าง ๆ ควรจะเขียนกราฟของสมการข้างบนลงในกระดาษ log-log โดยเริ่มจากจุดที่ที่แกนตั้ง (I) มีค่าเท่ากับ 124.3 จากนั้นเขียนเส้นตรงซึ่ง</p>
|
||
<p>มีความลาดเทเท่ากับ -0.44 ซึ่งทำได้ โดยลากเส้นในแนวราบให้ยาว 10 หน่วย แล้วลากเส้นในแนวดิ่งจากปลายของเส้นเดิมแต่อยู่ตํ่ากว่า 4.4 หน่วย เมื่อลากเส้นต่อระหว่างจุดปลายของเส้นนี้กับจุดบนแกนตั้งที่มีค่า124.3 ก็จะได้กราฟอัตราการดูดซึมนํ้าของดินตามต้องการ ดังแสดงในรูปที่ 2.11</p>
|
||
<p>ก. ต้องการหาว่าจะต้องให้นํ้าแก่พืชนานเท่าใด อาจทำได้ 2 วิธีคือ (1) โดยการอ่านกราฟ ถ้าต้องการ</p>
|
||
<p>ให้นํ้าแก่พืช 80 มม. จะต้องให้นํ้าขังอยู่บนผิวดินนาน 245 นาที (2) โดยการคำนวณจากสมการ</p>
|
||
<p>ดังนี้</p>
|
||
<p>D = 3.7 t 0.56</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p069-1.jpg" width="456" height="83" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ข. ค่าอัตราการซึมของนํ้าผ่านผิวดินหลังจากให้นํ้าแล้ว 20 นาที และ 2 ชม. เมื่ออ่านจากกราฟจะได้</p>
|
||
<p>I20 = 34 มม./ซม.</p>
|
||
<p>I120 = 15 มม./ซม.</p>
|
||
<p>ค่าเหล่านี้อาจจะคำนวณจากสมการที่หาได้ คือ</p>
|
||
<p>I = 124.3t-0.44</p>
|
||
<p>I20 = 124.3(20)-0.44</p>
|
||
<p>= 33.33 มม./ซม.</p>
|
||
<p>และ</p>
|
||
<p>I120 = 124.3(120)-0.44</p>
|
||
<p>= 15.1 มม./ซม.</p>
|
||
<p>วิธีการวัดการดูดซึมของดินที่กล่าวมาข้างต้นเป็นวิธีที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย เพราะใช้เครื่องมือง่าย ๆ และวิธีการก็ง่าย แต่ยังมีวิธีการวัดอีกสองแบบซึ่งยังนิยมใช้กันอยู่ละสมควรจะทราบ คือ</p>
|
||
<p>ข. การวัดอัตราการดูดซึมนํ้าของดินโดยการวัดปริมาณนํ้าที่ไหลเข้าและไหลออก (Inflow –Outflow)</p>
|
||
<p>วิธีการดังกล่าวข้างต้นเป็นการวัดเมื่อทิศทางการไหลซึมของนํ้าอยู่ในแนวดิ่ง ซึ่งเป็นลักษณะของการให้นํ้าแบบท่วมผิวดิน แต่ในการให้นํ้าทางร่องคู (Furrow Irrigation) ลักษณะการดูดซึมจะแตกต่างออกไป กล่าวคือ ทิศทางที่นํ้าไหลซึมเข้าไปในร่องคูจะมีทั้งในแนวดิ่งและในแนวราบ ดังนั้นถ้าจะใช้วิธีวัดโดยถังกลมกับการให้นํ้าทางร่องคูจึงไม่ถูกต้อง วิธีที่ใช้กันคือ วัดความแตกต่างระหว่างอัตราที่นํ้าไหลเข้าและออกจากช่วงความยาวของร่องช่วงหนึ่ง ค่าที่วัดได้นี้ก็คืออัตราการที่นํ้าซึมในร่องคูนั่นเอง</p>
|
||
<p>วิธีวัดทำได้โดยติดตั้งอาคารวัดนํ้าขนาดเล็กไว้ที่หัวร่อง และที่จุดซึ่งอยู่ระห่างออกไปทางท้ายร่องประมาณ 25 – 30 เมตร เริ่มวัดอัตราที่นํ้าไหลเข้าเมื่อนํ้าไหลมาถึงจุดกึ่งกลางระหว่างอาคารวัดนํ้าทั้งสองและ</p>
|
||
<p>วัดครั้งต่อไปเมื่อนํ้าไหลผ่านอาคารวัดนํ้าอันหลังออกไปเล็กน้อย จากนั้นก็วัดต่อ ๆ ไปทุก 3-5 นาที หรือมากกว่าจนได้ข้อมูลมากพอ การวัดทุกครั้งจะต้องวัดพร้อมกันทั้งสองแห่ง</p>
|
||
<p>เนื่องจากว่าอัตราการที่นํ้าไหลผ่านนิยมบอกเป็นปริมาตรต่อหนึ่งหน่วยเวลา อัตราการซึมในร่องคูที่วัดได้จึงบอกเป็นปริมาตรต่อหนึ่งหน่วยเวลาต่อความยาวของร่องระหว่างอาคารวัดนํ้า เช่น ลิตร/วินาที/25เมตร หรือแกลลอน/นาที/100 ฟุต เป็นต้น หน่วยดังกล่าวนี้สามารถแปลงให้เป็น มม./ซม. หรือ นิ้ว/ซม. ได้โดยถือว่าพื้นที่รับนํ้าในร่องเท่ากับระยะทางระหว่างอาคารวัดนํ้าคูณด้วยระยะทางระหว่างร่อง (Furrow Spacing)</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-11">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-11">2.11 การรั่วซึมในแปลงนา (Percolation & Seepage)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 70</span></h2>
|
||
<p>การรั่วซึมในแปลงนาจะเกิดมีได้เป็นสองลักษณะคือ การรั่วซึมทางลึก (percolation) ซึ่งหมายถึงปริมาณนํ้าที่สูญเสียเนื่องจากการไหลซึมเลยเขตรากลงสู่ดินชั้นล่าง และการรั่วซึมทางด้านข้าง (seepage) การรั่วซึมทั้งสองลักษณะจะเกิดขึ้นเมื่อดินอิ่มนํ้า (Saturation) หรือภายหลังดินได้ดูดซึมนํ้าเป็นเวลานานจนกระทั่งอัตราการดูดซึมของดินมีค่าคงที่ ในขณะที่ดินอิ่มตัวนํ้านี้ นํ้าในดินส่วนหนึ่งจะซึมลงดินชั้นล่างด้วยแรงดึงดูดของโลก และบางส่วนก็จะไหลไปตามทิศต่าง ๆ โดยรอบ ซึ่งค่าทั้งสองนี้ยากที่จะแยกออกจากกัน แต่นับว่ามีความสำคัญต่อการออกแบบระบบส่งนํ้าและระบบแจกจ่ายนํ้าในแปลงนาเป็นอย่างมาก เพราะเป็นการสูญเสียที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เนื่องจากเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติ ฉะนั้น (Percolation & Seepage) จึงเป็นตัวการที่สำคัญอย่างหนึ่งที่ทำให้เพิ่มปริมาณนํ้าชลประทานที่จะส่งให้แก่พืชมากกว่าปริมาณนํ้าที่พืชต้องการใช้จริง</p>
|
||
<p>องค์ประกอบที่มีอิทธิพลต่อการรั่วซึมนํ้าของดินคือเนื้อดิน โครงสร้างของดิน ระดับนํ้าใต้ดินความสามารถให้นํ้าซึมผ่านได้ของดิน (Permeability) ความหนาแน่นของดิน ความลาดเทของชลศาสตร์ของนํ้าใต้ดิน ความแตกต่างของระดับพื้นดิน ความลึกของชั้นดินทึบนํ้า</p>
|
||
<p>สำหรับในแปลงนาที่มีนํ้าขังอยู่ตลอดเวลาจะถือว่าการรั่วซึมทางด้านข้างนั้น แปลงนาที่อยู่ใกล้เคียงสามารถนำออกไปใช้ได้ ส่วนการรั่วซึมทางลึกเป็นการสูญเสียนํ้าที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ จึงจำเป็นต้องมีการตรวจวัดเพื่อประโยชน์ในการคำนวณความต้องการนํ้าชลประทานในแปลงนาซึ่งจะทำการวัดได้ง่าย ๆ โดยใช้ถังกลมเปิดปากเปิดก้นขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 50 เซนติเมตร สูง 50 เซนติเมตร ตอกลงในดินลึกประมาณ25 เซนติเมตร ทำฝาปิดป้องกันการระเหยในกรณีที่มีชั้นดินทึบนํ้าเป็นแผ่นบาง ๆ อยู่ใกล้ผิงดิน เวลาตอกถังจะต้องไม่ให้ลึกจนทำให้ชั้นดินทึบนํ้าฉีกขาด เติมนํ้าให้ใกล้เคียงกับระดับนํ้าในแปลงนา แล้วทำการวัดนํ้าที่หายไปในแต่ละวัน จะได้ค่าการรั่วซึมทางลึกของแปลงนาโดยประมาณ นอกจากนี้แล้วยังมีวิธีการวัดอัตราการรั่วซึมในแปลงนาที่ปลุกข้าวจริง ๆ อีก โดยการติดตั้งเครื่องมือที่เรียกว่าบรรทัดเอียง (Sloping gauge) ดัง</p>
|
||
<p>หลักการของบรรทัดเอียงก็เพียงแต่ว่าในแปลงนาข้าวจะมีปริมาณนํ้าที่เกี่ยวข้องอยู่ 5 ชนิด คือ นํ้าชลประทาน (IR) การใช้นํ้าของข้าว (ET) นํ้าฝน (RN) นํ้าที่ระบายออก (DR) และนํ้าที่สูญเสียโดยการรั่วซึม(S&P) ดังนั้น ถ้าไม่มีนํ้าไหลเข้าออกแปลงนานั้นแล้ว นํ้าในแปลงนาก็จะมีการสูญเสียเพียงสองทางคือ ET +(S&P) ซึ่งจะสามารถหาได้โดยวัดระดับนํ้าที่ลดลงประจำวันในแปลงนา สำหรับค่า ET ของนาข้าวนั้นสามารถหาในแปลงนาได้ ซึ่งจะกล่าวถึงต่อไป ดังนั้นเมื่อนำค่า ET ไปลบออกแล้ว ก็จะได้ค่า S&P หลักใหญ่ของการใช้บรรทัดเอียง ก็คือจะต้องไม่มีนํ้าล้นเข้าออกแปลงนา</p>
|
||
<p>เนื่องจากระดับนํ้าในแปลงนาที่ลดลงในแต่ละวันมีค่าเฉลี่ยน้อยกว่า 1 เซนติเมตร ดังนั้นเพื่อให้การวัดระดับนํ้าทำได้ละเอียดขึ้น ไม้บรรทัดที่ใช้ติดตั้งต้องเอียง 1 ต่อ 5 เพื่อที่จะได้ขยายการวัดให้มีช่วงกว้างขึ้นโดยสามารถคำนวณหา S&P จากสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p071-1.jpg" width="1019" height="83" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>= ระดับนํ้าที่วัดได้จากบรรทัดเอียง มม.</p>
|
||
<p>= วันที่ทำการวัด</p>
|
||
<p>ถ้าวันไหนมีฝนตกจะต้องบวกอัตราการรั่วซึมด้วยปริมาณนํ้าฝนที่วัดได้ แต่มีข้อแม้ว่า การที่ฝนตกต้องไม่ทำให้เกิดนํ้าล้นแปลงนา</p>
|
||
<p>จากที่มีผู้เคยทำการประเมินไว้ว่า สำหรับดินเหนียวและมีระดับนํ้าใต้ดินตื้น จะมีการสูญเสียประมาณวันละ 1-2 มิลลิเมตร แต่ถ้าเป็นสภาพดินทรายและมีระดับนํ้าใต้ดินอยู่ลึก อาจจะมีการสูญเสียของนํ้ามากถึงวันละ 7-10 มม. ซึ่งวิธีที่จะลดปริมาณการสูญเสียของนํ้าโดยการรั่วซึมลงไปในดินให้น้อยลง อาจกระทำได้โดยดารทำเทือกหลาย ๆ ครั้ง เพราะนอกจากจะทำให้ดินแน่นขึ้นแล้ว ยังเป็นการช่วยกำจัดวัชพืชในแปลงนาอีกด้วย</p>
|
||
<p>ในกรณีที่มีนํ้าต้นทุนอย่างจำกัด ข้อเสนอแนะในการปลูกพืชตามลักษณะของการสูญเสียของนํ้าโดยการรั่วซึมลงไปในดินมีดังตารางที่ 2.6</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p071-2.jpg" width="1084" height="212" loading="lazy" alt="ตารางที่ 2.6 ข้อเสนอแนะในการปลูกพืชตามลักษณะของการสูญเสียของนํ้าโดยการรั่วซึมลงไปในดิน">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 2.6 ข้อเสนอแนะในการปลูกพืชตามลักษณะของการสูญเสียของนํ้าโดยการรั่วซึมลงไปในดิน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p072-1.jpg" width="1100" height="1555" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-12">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-12">2.12 เอกสารอ้างอิง</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 73</span></h2>
|
||
<p>1. สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเซีย. 2524. การชลประทานระดับไร่นา. ปทุมธานี. 300 น.2. ภาควิชาวิศวกรรมชลประทาน. 2529. เอกสารประกอบการอบรมหลักสูตร การใช้นํ้าชลประทาน.</p>
|
||
<p>มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน. 451 น.3. วิบูลย์ บุญยธโรกุล. 2526. หลักการชลประทาน. ภาควิชาวิศวกรรมชลประทาน</p>
|
||
<p>มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน. 274 น.4. Israelsen, O.W. and V.E. Hansen, 1962, Irrigation Principles and Practices, 3rd Edition Wiley</p>
|
||
<p>Toppan, 447p.</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s2-13">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s2-13">2.13 แบบฝึกหัด</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 74</span></h2>
|
||
<p>(1) เก็บตัวอย่างดินในโครงการชลประทานแห่งหนึ่ง จากพื้นที่ที่มีสภาพแตกต่างกัน 3 ตัวอย่าง ผลการวิเคราะห์ ส่วนประกอบของดินได้ผลดังตาราง</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p074-1.jpg" width="999" height="214" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>จงใช้รูปที่ 2.1 จำแนกประเภทเนื้อดิน (Soil Texture) ของดินทั้ง 3 ตัวอย่าง พร้อมประมาณค่าคุณสมบัติของดินดังต่อไปนี้</p>
|
||
<p><span class="bullet">- ค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏ</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- ค่าความพรุน (Porosity)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- ค่าความชื้นที่ Field Capacity</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- ค่าความชื้นที่ Permanent Wilting Point</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- ค่าความชื้นที่พืชดูดเอาไปใช้ได้ (Available Moisture)</span></p>
|
||
<p>(2) ในการเก็บตัวอย่างดินเพื่อหาค่าความหนาแน่นรวม(Bulk Density) และค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏ (Apparent Specific Gravity) ของดินด้วย Soil Core Sampler ได้ข้อมูลดังนี้</p>
|
||
<p>-ขนาดวงแหวน : เส้นผ่าศูนย์กลาง 5.5 เซนติเมตร สูง 6 เซนติเมตรนํ้าหนักวงแหวนและกระป๋องเก็บตัวอย่าง 50 กรัม</p>
|
||
<p><span class="bullet">- นํ้าหนักดินก่อนอบรวมนํ้าหนักวงแหวนและกระป๋องเก็บตัวอย่าง 285 กรัม</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- นํ้าหนักดินแห้งหลังอบที่ 105 °c เป็นเวลา 24 ชั่วโมง รวมนํ้าหนักวงแหวนและกระป๋องเก็บตัวอย่าง 250 กรัม</span></p>
|
||
<p>(3) ในการหาความชื้นของดินในแปลงเพาะปลูกแห่งหนึ่งซึ่งเป็นดินร่วน โดยการใช้สว่านเจาะเก็บตัวอย่างดิน ได้ข้อมูลดังต่อไปนี้</p>
|
||
<p>ความถ่วงจำเพาะปรากฏ (As) ของดินร่วน</p>
|
||
<p>= 1.40</p>
|
||
<p>นํ้าหนักของกระป๋องเก็บตัวอย่าง</p>
|
||
<p>= 17.0 กรัม</p>
|
||
<p>นํ้าหนักดินเปียกรวมนํ้าหนักกระป๋อง</p>
|
||
<p>= 128.0 กรัม</p>
|
||
<p>นํ้าหนักดินแห้งรวมนํ้าหนักกระป๋อง</p>
|
||
<p>= 105.0 กรัม</p>
|
||
<p>จงคำนวณหาความชื้นในดินเป็นร้อยละโดยนํ้าหนักดินแห้ง และโดยปริมาตร</p>
|
||
<p>(4) จงหาความลึกของนํ้าที่จะต้องให้แก่ดินเพื่อให้ดินมีความชื้นที่ Field Capacity</p>
|
||
<p>ความชื้นของดินก่อนการให้นํ้า</p>
|
||
<p>= 8.5 % โดยนํ้าหนักดินแห้ง</p>
|
||
<p>ความชื้นที่ Field Capacity</p>
|
||
<p>= 21.5 % โดยนํ้าหนักดินแห้ง</p>
|
||
<p>ความลึกของเขตราก(D)</p>
|
||
<p>= 0.90 เมตร</p>
|
||
<p>ความถ่วงจำเพาะปรากฏของดิน(As) = 1.25</p>
|
||
<p>(5) ดินในพื้นที่เพาะปลูกเป็นดินเนื้อปานกลาง มีความสามารถในการอุ้มนํ้าหรือมีความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ 2 มม./ซม. ถ้าข้าวโพดที่ปลูกในแปลงนี้มีระยะเขตรากลึกประมาณ 80 ซม. และความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ เท่ากับ 60 % อยากทราบว่าค่าความชื้นในดินที่ยอมให้ข้าวโพดดูดไปใช้ตลอดเขตรากซึ่งมีหน่วยเป็นความลึกของนํ้ามีค่าเท่าใด</p>
|
||
<p>(6) ดินในพื้นที่เพาะปลูกแห่งหนึ่งเป็นดินร่วน (Loam) ถ้าพืชที่ปลูกในแปลงนี้มีระยะเขตรากลึกประมาณ 100 ซม. และความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ เท่ากับ 55 % อยากทราบว่าค่าความชื้นในดินที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ตลอดเขตรากซึ่งมีหน่วยเป็นความลึกของนํ้ามีค่าเท่าใด</p>
|
||
<p>(7) จากข้อ 5 ถ้ากำหนดว่าจะให้นํ้าแก่ข้าวโพกเมื่อความชื้นในดินลดลงถึงจุดวิกฤต (Critical Point)และในการให้นํ้าแค่ละครั้งจะให้จนดินมีความชื้นที่ Field Capacity ถ้าประสิทธิภาพการใช้นํ้าในแปลงข้าวโพดดังกล่าวเท่ากับ 85% จงคำนวณหาปริมาณนํ้าชลประทานที่ให้แต่ละครั้ง</p>
|
||
<p>ถ้าแปลงข้าวโพดดังกล่าวมีพื้นที่ 20 ไร่ นํ้าที่ให้ได้จากการสูบนํ้าจากแหล่งนํ้าในพื้นที่กำหนดว่าการให้นํ้าแต่ละครั้งจะใช้เวลาในการสูบไม่เกิน 8 ชม. จงคำนวณหาขนาดเครื่องสูบนํ้าที่ต้องการ</p>
|
||
<p>(8) ในแปลงข้าวซึ่งเนี้อดินเป็นดินร่วนปนดินเหนียว ก่อนการให้นํ้ามีความชื้น 10%โดยนํ้าหนักดินแห้ง จงคำนวณหาปริมาณนํ้าที่จะทำให้ดินในแปลงอิ่มตัวตลอดความลึก 30 เซนติเมตร ถ้าค่าความถ่วงจำเพาะปรากฏ เท่ากับ 1.35 และค่าความพรุนของดินเท่ากับ 49%</p>
|
||
<p>(9) ในการวัดอัตราการซึมนํ้าของดินในแปลงเพาะปลูกแห่งหนึ่งด้วย Double Ring Infiltrometerได้ข้อมูลดังตาราง จงหาสมการการซึมสะสม (Cumulative Infiltration) และสมการอัตราการซึมนํ้า</p>
|
||
<p>(Infiltration Rate) ของดินในแปลงดังกล่าวพร้อมคำนวณหาว่าถ้าต้องการให้นํ้าทางผิวดินเป็นปริมาณ 50 มม. จะต้องให้นํ้าขังบนผิวดินเป็นเวลานานเท่าใด</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p076-1.jpg" width="1000" height="784" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>(10) จงตอบคำถามต่อไปนี้(10.1) โครงการชลประทานแห่งหนึ่งมีพื้นที่เพาะปลูก 300,000 ไร่ ปริมาณการใช้นํ้าของพืชเท่ากับ5 มม./วัน พืชมีอายุ 120 วัน จงคำนวณหาว่าโครงการจะต้องเตรียมนํ้าไว้สำหรับเพาะปลูกเท่าใดประสิทธิภาพการชลประทาน เท่ากับ 60%(10.2) ถ้าปริมาณนํ้าชลประทานสุทธิที่จะต้องให้แก่แปลงอ้อย เท่ากับ 100 มม. อ้อยมีอัตราการใช้นํ้า8 มม./วัน จงหาความถี่ในการให้นํ้า</p>
|
||
</section>
|
||
<nav class="pager" aria-label="บทก่อนหน้า/ถัดไป"><a class="pager-link" href="ch01.html"><span>← บทก่อนหน้า</span><strong>บทที่ 1 บทนำ (Introduction)</strong></a><a class="pager-link next" href="ch03.html"><span>บทถัดไป →</span><strong>บทที่ 3 ความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements)</strong></a></nav>
|
||
</article>
|
||
</main>
|
||
<aside class="page-toc" aria-label="ในหน้านี้"><p class="page-toc-label">ในหน้านี้</p><ul> <li><a href="#sec-1">บทนำ</a></li> <li><a href="#s2-1">2.1 ความจำเป็นต้องมีการชลประทาน</a></li> <li><a href="#s2-2">2.2 คุณสมบัติทางกายภาพของดิน</a></li> <li><a href="#s2-3">2.3 ชนิดของนํ้าในดิน</a></li> <li class="sub"><a href="#s2-3-h1">2.3.1 ความชื้นชลประทาน (Field Capacity)</a></li> <li class="sub"><a href="#s2-3-h2">2.3.2 จุดเหี่ยวเฉาถาวร (Permanent Wilting Point)</a></li> <li class="sub"><a href="#s2-3-h3">2.3.3 ความชื้นที่พืชดูดไปใช้ได้ (Available Moisture)</a></li> <li><a href="#s2-4">2.4 ความสามารถในการอุ้มนํ้าของดิน</a></li> <li><a href="#s2-5">2.5 ความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ (Allowable Soil Moisture Deficiency, SMD)</a></li> <li><a href="#s2-6">2.6 การดูลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดิน</a></li> <li><a href="#s2-7">2.7 การหาความชื้นในดินโดยการชั่งนํ้าหนัก</a></li> <li><a href="#s2-8">2.8 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยการวัดความชื้นของดิน</a></li> <li><a href="#s2-9">2.9 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยพิจารณาถึงความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้</a></li> <li><a href="#s2-10">2.10 การดูดซึมนํ้าของดิน (Intake Characteristics of Soil)</a></li> <li><a href="#s2-11">2.11 การรั่วซึมในแปลงนา (Percolation & Seepage)</a></li> <li><a href="#s2-12">2.12 เอกสารอ้างอิง</a></li> <li><a href="#s2-13">2.13 แบบฝึกหัด</a></li></ul></aside>
|
||
</div>
|
||
|
||
<div class="scrim" id="scrim" hidden></div>
|
||
<div class="search-modal" id="searchModal" role="dialog" aria-modal="true" aria-labelledby="searchTitle" hidden>
|
||
<div class="search-head">
|
||
<h2 id="searchTitle" class="sr">ค้นหา</h2>
|
||
<svg viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><circle cx="11" cy="11" r="6.5" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2"/><path d="m16 16 4.5 4.5" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round"/></svg>
|
||
<input id="searchInput" type="search" placeholder="พิมพ์คำค้น เช่น ความชื้น, ประสิทธิภาพการชลประทาน" autocomplete="off" aria-label="คำค้น">
|
||
<button class="icon-btn" id="searchClose" aria-label="ปิด"><svg viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><path d="M6 6l12 12M18 6 6 18" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round"/></svg></button>
|
||
</div>
|
||
<div class="search-results" id="searchResults"><p class="search-hint">พิมพ์อย่างน้อย 2 ตัวอักษร · ค้นทั้งเล่ม 10 บท</p></div>
|
||
</div>
|
||
<script src="../js/docs.js" defer></script>
|
||
</body>
|
||
</html>
|