- tools/extract.py: PDF 300 หน้า -> extracted/pages.json + crop ภาพ/ตาราง/สมการ 423 รูป (ถอด PUA วรรณยุกต์ไทย, รวมสระอำ, แยกหัวข้อที่ระดับ span) - tools/build.py: generator หน้า docs แบบ static (สารบัญซ้าย/เนื้อหา/ในหน้านี้) - index.html + chapters/ch01..10.html + css/docs.css + js/docs.js (ธีม K2D, ค้นหาเต็มเล่มผ่าน data/search.json, dark mode, drawer มือถือ) - README.md: วิธี build และข้อจำกัดที่รู้อยู่
804 lines
123 KiB
HTML
804 lines
123 KiB
HTML
<!DOCTYPE html>
|
||
<html lang="th">
|
||
<head>
|
||
<meta charset="utf-8">
|
||
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
|
||
<title>บทที่ 3 ความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements) · วิศวกรรมชลประทานเบื้องต้น</title>
|
||
<meta name="description" content="บทที่ 3 ความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements)">
|
||
<meta name="theme-color" content="#1e3a8a">
|
||
<link rel="icon" href="../assets/favicon.svg" type="image/svg+xml">
|
||
<link rel="stylesheet" href="../css/docs.css">
|
||
</head>
|
||
<body data-root="../">
|
||
<a class="skip" href="#main">ข้ามไปที่เนื้อหา</a>
|
||
<header class="topbar">
|
||
<button class="icon-btn only-mobile" id="navToggle" aria-label="เปิดสารบัญ" aria-expanded="false">
|
||
<svg viewBox="0 0 24 24" width="20" height="20" aria-hidden="true"><path d="M3 6h18M3 12h18M3 18h18" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" fill="none"/></svg>
|
||
</button>
|
||
<a class="brand" href="../index.html">
|
||
<svg class="brand-mark" viewBox="0 0 24 24" width="22" height="22" aria-hidden="true">
|
||
<path d="M12 2.5c3.6 4.4 6.5 8 6.5 11.2A6.5 6.5 0 0 1 5.5 13.7C5.5 10.5 8.4 6.9 12 2.5Z" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.7" stroke-linejoin="round"/>
|
||
<path d="M9 14.4c1.6-1.2 3.4-1.2 5 0" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.4" stroke-linecap="round"/>
|
||
</svg>
|
||
<span class="brand-text"><strong>วิศวกรรมชลประทานเบื้องต้น</strong><small>02207211</small></span>
|
||
</a>
|
||
<div class="topbar-actions">
|
||
<button class="search-btn" id="searchOpen" aria-label="ค้นหาในตำรา">
|
||
<svg viewBox="0 0 24 24" width="16" height="16" aria-hidden="true"><circle cx="11" cy="11" r="6.5" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2"/><path d="m16 16 4.5 4.5" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round"/></svg>
|
||
<span>ค้นหา</span><kbd>Ctrl K</kbd>
|
||
</button>
|
||
<button class="icon-btn" id="themeToggle" aria-label="สลับโหมดสว่าง/มืด" aria-pressed="false">
|
||
<svg class="i-sun" viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><circle cx="12" cy="12" r="4.2" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.8"/><path d="M12 2.6v2.2M12 19.2v2.2M2.6 12h2.2M19.2 12h2.2M5.4 5.4l1.6 1.6M17 17l1.6 1.6M18.6 5.4 17 7M7 17l-1.6 1.6" stroke="currentColor" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round"/></svg>
|
||
<svg class="i-moon" viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><path d="M20 14.5A8.2 8.2 0 0 1 9.5 4a8.4 8.4 0 1 0 10.5 10.5Z" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="1.8" stroke-linejoin="round"/></svg>
|
||
</button>
|
||
</div>
|
||
</header>
|
||
|
||
<div class="layout">
|
||
<div class="side" id="side"><nav class="side-nav" aria-label="สารบัญ">
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 1</span><span class="nav-title">บทนำ (Introduction)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-1">1.1 คำนำ (Introduction)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-2">1.2 ขอบเขตงานทางวิศวกรรมชลประทาน (Scope of Irrigation Engineering Works)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-3">1.3 วิวัฒนาการการชลประทานในประเทศไทย (Irrigation Development in Thailand)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-4">1.4 องค์ประกอบของระบบชลประทาน (Irrigation System Components)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-5">1.5 สิ่งแวดล้อมของโครงการชลประทาน (Environment Problems of Irrigation)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-6">1.6 การวางโครงการชลประทาน (Irrigation Project Planning)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-7">1.7 การจัดการนํ้าชลประทาน (Irrigation Water Management)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-8">1.8 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch01.html#s1-9">1.9 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 2</span><span class="nav-title">ความสัมพันธ์ระหว่างดิน นํ้า และพืช (Soil-Water-Plant Relationships)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-1">2.1 ความจำเป็นต้องมีการชลประทาน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-2">2.2 คุณสมบัติทางกายภาพของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-3">2.3 ชนิดของนํ้าในดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-4">2.4 ความสามารถในการอุ้มนํ้าของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-5">2.5 ความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้ (Allowable Soil Moisture Deficiency, SMD)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-6">2.6 การดูลักษณะและความรู้สึกสัมผัสของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-7">2.7 การหาความชื้นในดินโดยการชั่งนํ้าหนัก</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-8">2.8 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยการวัดความชื้นของดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-9">2.9 ตัวอย่างการกำหนดการให้นํ้าแก่พืชโดยพิจารณาถึงความชื้นที่ยอมให้พืชดูดไปใช้ได้</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-10">2.10 การดูดซึมนํ้าของดิน (Intake Characteristics of Soil)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-11">2.11 การรั่วซึมในแปลงนา (Percolation & Seepage)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-12">2.12 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch02.html#s2-13">2.13 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group is-active" open>
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 3</span><span class="nav-title">ความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-1">3.1 คำนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-2">3.2 ปัจจัยที่มีผลต่อการคายนํ้าและระเหย(Factors Affecting Evapotranspiration)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-3">3.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Determining Crop Evapotranspiration)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-4">3.4 และ 3.5 ตามลำดับ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-4">3.4 ปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Crop Evapotranspiration)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-5">3.5 การตอบสนองของผลิตพืชเนื่องจากการขาดนํ้า (Yield Response to Water)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-6">3.6 อิทธิพลของดินเค็มต่อการขาดนํ้า (Effect of Soil Salinity onWater Stress)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-7">3.7 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-8">3.8 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch03.html#s3-9">3.9 ภาคผนวก</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 4</span><span class="nav-title">ความต้องการนํ้าชลประทาน (Irrigation Water Requirements)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-1">4.1 คำนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-2">4.2 สูตรการคำนวณหาปริมาณความต้องการนํ้าชลประทาน (Formula for Calculation of Irrigation</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-3">4.3 ปริมาณความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-4">4.4 ปริมาณการรั่วซึมนํ้าในแปลงนา (Percolation in Paddy Field)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-5">4.5 ปริมาณความต้องการนํ้าเพื่อกิจกรรมอื่นๆ(Other Water Requirements)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-6">4.6 ปริมาณฝนใช้การ (Effective Rainfall)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-7">4.7 ประสิทธิภาพของการชลประทาน (Irrigation Efficiency)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-8">4.8 การคำนวณหาความต้องการนํ้าชลประทาน(Calculation of Irrigation Water Requirements)</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-9">4.9 การหาปริมาณความต้องการนํ้าชลประทานโดยโปรแกรม CROPWAT</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-10">4.10 เอกสารอ้างอิง</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch04.html#s4-11">4.11 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 5</span><span class="nav-title">การกำหนดการให้นํ้าแก่พืช (Irrigation Scheduling)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-1">5.1. หัวใจของการชลประทานระดับไร่นา</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-3">5.3 ช่วงวิกฤตต่อการขาดน้ำของพืช</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-4">5.4 องค์ประกอบอื่น ๆ กับการกำหนดการให้น้ำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch05.html#s5-5">5.5 วิธีกำหนดการให้น้ำ</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 6</span><span class="nav-title">วิธีการให้นํ้าชลประทาน (Irrigation Methods)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch06.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch06.html#s6-1">6.1 ความหมายและขอบเขตการศึกษา</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 7</span><span class="nav-title">การส่งนํ้าชลประทาน (Irrigation Water Delivery)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#s7-1">7.1 ความหมาย “ การส่งนํ้า”</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#s7-3">7.3 วิธีการส่งนํ้าชลประทาน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch07.html#s7-4">7.4 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 8</span><span class="nav-title">การระบายนํ้า (Drainage)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#s8-1">8.1 ความหมาย</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#s8-5">8.5 หลักการระบายนํ้าใต้ผิวดิน</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch08.html#s8-8">8.8 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 9</span><span class="nav-title">การควบคุมการส่งนํ้า (Water Delivery Control)</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch09.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch09.html#s9-1">9.1 ความหมายของคำว่า “การควบคุมการส่งนํ้า”</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch09.html#s9-3">9.3 คำถามท้ายบท</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
<details class="nav-group">
|
||
<summary><span class="nav-num">บทที่ 10</span><span class="nav-title">ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการออกแบบระบบชลประทาน (Basic Foundamental of Canal</span></summary>
|
||
<ul>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch10.html#sec-1">บทนำ</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch10.html#s10-1">10.1 ข้อมูลที่ต้องการเพื่อคำนวณ ออกแบบ หน้าตัดคลองส่งนํ้า</a></li>
|
||
<li><a class="nav-link" href="../chapters/ch10.html#s10-3">10.3 แบบฝึกหัด</a></li>
|
||
</ul>
|
||
</details>
|
||
</nav></div>
|
||
<main id="main" class="main">
|
||
<article class="doc">
|
||
<p class="breadcrumb"><a href="../index.html">หน้าปกตำรา</a><span>/</span>บทที่ 3</p>
|
||
<h1 class="doc-title">บทที่ 3 ความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements)</h1>
|
||
<p class="doc-meta">หน้า 77–146 ในหนังสือ · 10 หัวข้อ</p>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-1">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-1">3.1 คำนำ</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 77</span></h2>
|
||
<p>ปริมาณความต้องการนํ้าของพืช(Crop Water Requirement) หรือปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Crop Evapotranspirationหรือ Crop Consumptive Use) เป็นข้อมูลสำคัญที่วิศวกรชลประทานจำเป็นจะต้องทราบเพราะปริมาณความต้องการนํ้าของพืชจะเกี่ยวข้องกับการกำหนดการให้นํ้า(ปริมาณและความถี่ในการให้นํ้า)การออกแบบระบบส่งนํ้าและระบบแหล่งนํ้าของโครงการชลประทานการวางโครงการชลประทานและรวมถึงการบริหารจัดการนํ้าชลประทานปริมาณความต้องการนํ้าของพืช คือปริมาณนํ้าที่พืชต้องการในกระบวนการระเหย(Evaporation)และการคายนํ้า(Transpiration) ซึ่งปกติจะเรียกว่าการคายระเหย(Evapotranspiration)ถือเป็นปริมาณนํ้าที่สูญเสียจากพื้นที่เพาะปลูกสู่บรรยากาศในรูปของไอนํ้า ดังสมการที่ 3.1</p>
|
||
<p>Crop Evapotranspiration = Crop Transpiration + Soil Evaporation</p>
|
||
<p>(3.1)</p>
|
||
<p>จากสมการที่ 3.1 ปริมาณความต้องการนํ้าของพืชของพืช จึงประกอบด้วย</p>
|
||
<p><span class="bullet">• ปริมาณการคายนํ้าของพืช(Crop Transpiration) ซึ่งหมายถึงปริมาณนํ้าที่พืชดูดไปจากดินเพื่อ</span></p>
|
||
<p>นำไปใช้สร้างเซลล์และเนื้อเยื่อและคายออกทางใบสู่บรรยากาศในกระบวนการคายนํ้าถือเป็นนํ้าที่พืชใช้ในการเจริญเติบโต ถ้าดินมีความชื้นไม่เพียงพอ พืชจะเกิดความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า (Water Stress) และอาจมีผลทำให้พืชปิดปากใบพืชลดการคายนํ้าซึ่งจะมีผลต่อการสังเคราะห์แสง การเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตของพืช หลักการชลประทานที่กล่าวถึงในบทที่ 2 คือต้องควบคุมความชื้นในเขตรากให้เพียงพอกับความต้องการนํ้าในกระบวนการคายนํ้า</p>
|
||
<p><span class="bullet">• ปริมาณการระเหยนํ้าจากผิวดิน(Soil Evaporation) ซึ่งหมายถึงปริมาณนํ้าที่ระเหยจากผิวดิน</span></p>
|
||
<p>บริเวณรอบ ๆ ต้นพืชและจากผิวนํ้าในขณะให้นํ้าหรือขณะที่มีนํ้าขังอยู่ รวมถึงนํ้าที่เกาะอยู่ตามใบเนื่องจากฝนหรือการชลประทานเป็นการสูญเสียนํ้าจากแปลงเพาะปลูกที่หลีกเลี่ยงไม่ได้แต่สามารถลดการปริมาณการระเหยนํ้าจากพื้นที่เพาะปลูกได้โดยการหาวัสดุที่เหมาะสมมาคลุมดิน (Mulching) เพื่อลดการสูญเสียนํ้าจากระเหยดังรูปที่ 3.1ในสภาวะที่อากาศแห้งอุณหภูมิสูงและลมพัดแรง อัตราการระเหยนํ้าจากผิวดินจะมีค่ามาก และมีผลทำให้ความชื้นในดินลดลงอย่างรวดเร็ว ขณะเดียวกันพืชจะคายนํ้ามากขึ้น จึงจำเป็นต้องให้นํ้าชลประทาน</p>
|
||
<p>บ่อยมากขึ้น เพื่อป้องกันไม่ให้ความชื้นในดินลดลงตํ่ากว่าจุดวิกฤต (Critical Point) และพืชเกิดความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้าตามที่กล่าวมาแล้ว</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p078-1.jpg" width="918" height="367" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.1 การคลุมดินเพื่อลดการระเหย">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.1 การคลุมดินเพื่อลดการระเหย</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-2">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-2">3.2 ปัจจัยที่มีผลต่อการคายนํ้าและระเหย(Factors Affecting Evapotranspiration)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 78</span></h2>
|
||
<p>การคายนํ้าของพืชและการระเหยนํ้าจากผิวดินในแปลงจะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับ 3 ปัจจัยหลัก คือ</p>
|
||
<p><span class="bullet">• ภูมิอากาศซึ่งได้แก่ รังสีอาทิตย์ อุณหภูมิ ความเร็วลมและความชื้นสัมพัทธ์การคายนํ้าและการ</span></p>
|
||
<p>ระเหยจะแปรผันโดยตรงกับค่ารังสีอาทิตย์ อุณหภูมิ และความเร็วลมและจะแปรผันผกผันกับ</p>
|
||
<p>ค่าความชื้นสัมพัทธ์</p>
|
||
<p><span class="bullet">• ชนิดและอายุพืชพืชบางชนิดเช่นข้าว อ้อยต้องการนํ้าในการคายนํ้าและการระเหยสูง ขณะที่พืช</span></p>
|
||
<p>บางชนิดต้องการนํ้าน้อยกว่าเช่นข้าวโพด ข้าวฟ่าง ขณะที่พืชยังเล็กเช่นช่วงเริ่มปลูก พืชจะใช้</p>
|
||
<p>นํ้าในการคายนํ้าน้อยแต่ผิวดินที่มีพืชปกคลุมน้อยจะมีการระเหยของนํ้าสูง</p>
|
||
<p><span class="bullet">• ความชื้นในดินถ้าดินมีความชื้นสูงพืชจะใช้นํ้าในการคายนํ้าและการระเหยได้เต็มที่ตาม</span></p>
|
||
<p>ศักยภาพของพืชและสภาวะของภูมิอากาศ แต่ถ้าดินมีความชื้นน้อยการคายนํ้าและการระเหยจะ</p>
|
||
<p>ลดลง</p>
|
||
<p>ปริมาณการคายนํ้าและการระเหยในสมการที่ 3.1 จะมีเปลี่ยนแปลงตลอดช่วงอายุการเจริญเติบโตของพืช ช่วงเริ่มปลูก (Sowing) พืชยังเล็กมาก เปอร์เซนต์การปกคลุมพื้นที่น้อย ปริมาณการคายนํ้าจะน้อยแต่ปริมาณการระเหยจะมาก ครั้นเมื่อพืชเจริญเติบโตเต็มที่ สัดส่วนพื้นที่ใบที่ปกคลุมพื้นที่ (Leaf Area Index,LAI) มีค่ามาก ปริมาณการคายนํ้าจะมีค่ามากขึ้น ขณะที่การระเหยลดลง และเมื่อพืชใกล้เก็บเกี่ยวการคายนํ้าจะลดลงและมีการระเหยมากขึ้นดังแสดงในรูปที่ 3.2</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p079-1.jpg" width="794" height="506" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.2 สัดส่วนการระเหยและการคายนํ้า">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.2 สัดส่วนการระเหยและการคายนํ้า</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>การคายนํ้าคือขบวนการที่นํ้าซึ่งพืชดูดไปจากดินไหลผ่านลำต้นไปสู่ใบ</p>
|
||
<p>และสูญเสียไปในบรรยากาศในรูปของไอนํ้าทางรูใบถ้าพิจารณาดูเซลล์ที่ใบของพืชจะเห็นว่า เซลล์บางเซลล์จะติดอยู่กับใบซึ่งเป็นท่อนำนํ้ามาสู่ใบ เมื่อมีการสูญเสียนํ้าจากใบ เซลล์ของใบก็จะเหี่ยวซึ่งเป็นผลให้มีแรงดูดนํ้าจากเส้นใบมากขึ้น นํ้าก็ต้องไหลจากลำต้นไปสู่ใบเพิ่มขึ้น และรากพืชก็จะต้องดูดนํ้าจากดินเพิ่มข้น ดังนั้นถ้าดินมีความชื้นอย่างพอเพียงอยู่ตลอดเวลา อัตราที่พืชดูดนํ้าจากดินจะขึ้นอยู่กับอัตราการคายนํ้า(Transpiration Rate)ในทางตรงกันข้าม ถ้าความชื้นในดินลดลงจนไม่พอเพียงกับความต้องการของพืช อัตราการคายนํ้าก็จะขึ้นอยู่กับอัตราที่พืชดูดได้จากดิน</p>
|
||
<p>พืชเกือบทุกชนิดจะมีการคายนํ้าส่วนใหญ่ในระยะเวลาที่มีแสงแดดในตอนกลางวัน (พืชบางชนิดเช่น สับปะรด มีการคายนํ้าในตอนกลางคืน) และอีกประมาณ 5 ถึง 10 เปอร์เซ็นต์จะเกิดขึ้นในตอนกลางคืนอัตราการคายนํ้าจะมีค่าน้อยที่สุดตอนก่อนพระอาทิตย์ขึ้น และมีค่าสูงสุดตอนก่อนเที่ยงเล็กน้อย</p>
|
||
<p>ถึงแม้ว่าการคายนํ้าของพืชที่มากเกินไปจนกระทั่งทำให้เกิดการเหี่ยวเฉาขึ้นนั้นเป็นอันตรายต่อพืชและทำให้ผลผลิตลดลง แต่เนื่องจากว่า อัตราการคายนํ้าของพืชขึ้นอยู่กับพลังงานที่ได้รับจากดวงอาทิตย์เช่น อุณหภูมิ แสงแดด และองค์ประกอบอื่น ๆ เช่น ความเร็วของลม และความชื้นของบรรยากาศซึ่งไม่สามารถควบคุมได้ ในทางปฏิบัติแล้ว จึงมีทางป้องกันมิให้เกิดความเสียหายแก่พืชได้โดยพยายามจัดให้พืชนั้นอย่างเพียงพอตลอดเวลา และทำให้ดินมีคุณสมบัติที่จะทำให้รากพืชสามารถแผ่กระจายออกไปได้อย่างกว้างขวางและลึกซึ่งจะทำให้พืชสามารถดูดนํ้าไปใช้ได้อย่างพอเพียงอยู่เสมอ</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-3">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-3">3.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Determining Crop Evapotranspiration)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 79</span></h2>
|
||
<p>ปริมาณการใช้นํ้าของพืชในกระบวนการระเหยและคายนํ้าซึ่งต่อไปจะเรียกสั้นๆว่าค่า ETCสามารถหาได้หลายวิธี ดังนี้</p>
|
||
<p>1. การคำนวณจากสมดุลนํ้าในแปลง (Soil Water Balance) 2. การวัดปริมาณการระเหยและการคายนํ้าโดยตรงโดยใช้ถังวัดการใช้นํ้าของพืช(Lysimeter) 3. การคำนวณจากข้อมูลภูมิอากาศ (Meteorological Data) 4. การคำนวณจากถาดวัดการระเหย (Pan Evaporation)</p>
|
||
<h3 id="s3-3-h1">3.3.1 การคำนวณจากสมดุลนํ้าในแปลง (Soil Water Balance)</h3>
|
||
<p>การศึกษาสมดุลนํ้าในแปลงเพาะปลูกจะทำให้ทราบว่าแต่ละวันแปลงเพาะปลูกได้รับนํ้าเป็นจำนวนเท่าใด และมีการสูญเสียนํ้าในกระบวนการต่างๆ เป็นจำนวนเท่าใด ซึ่งสามารถนำมาวิเคราะห์หาว่าแต่วันแปลงเพาะปลูกต้องสูญเสียนํ้าในกระบวนการระเหยและคายนํ้าเท่าใดซึ่งจะทำให้ทราบว่าค่า</p>
|
||
<p>ETCโดยประมาณ องค์ประกอบของสมดุลนํ้าในแปลงเพาะปลูกแสดงอยู่ในรูปที่ 3.3</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p080-1.jpg" width="726" height="566" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.3 สมดุลนํ้าในแปลงเพาะปลูก">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.3 สมดุลนํ้าในแปลงเพาะปลูก</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>จากรูปที่ 3.3 สามารถเขียนสมการเพื่อหา ETCจากสมดุลนํ้าในแปลงเพาะปลูกได้ดังนี้ETC = I+R – RO – DP+ ∆SW+ ∆SF</p>
|
||
<p>(3.2)เมื่อETCคือปริมาณการใช้นํ้าของพืชในช่วง t วันI คือปริมาณนํ้าชลประทานที่ใช้ในช่วง t วันR คือปริมาณฝนที่ตกลงในแปลงในช่วง t วันRO คือปริมาณการสูญเสียนํ้าที่ไหลเลยท้ายแปลงเพาะปลูก (Runoff) ในช่วง t วันDP คือปริมาณการสูญเสียนํ้าที่ไหลเลยเขตราก (Deep Percolation) ในช่วง t วัน</p>
|
||
<p>∆SW คือผลต่างของความชื้นของดินในเขตราก (Soil Moisture) ในช่วง t วัน</p>
|
||
<p>∆SFคือผลต่างของความชื้นจากแปลงข้างเคียงที่เคลื่อนเข้าสู่เขตรากและความชื้นขากเขตรากที่</p>
|
||
<p>เคลื่อนออกไปสู่แปลงข้างเคียง (Subsurface Flow) ในช่วง t วัน</p>
|
||
<p>ถ้าทราบค่าทางขวามือของสมการจะสามารถคำนวณหา ETCในช่วง t วันใดๆได้ จากสมาการค่า I,R, RO, ∆SW สามารถวัดได้ แต่ไม่สามารถวัดค่า DP และ ∆SFในแปลงเพาะปลูกได้ ในสภาพแปลงเพาะปลูกตามปกติและในช่วงระยะยาว ∆SF เช่น 7-10 วัน ∆SF จะมีค่าน้อยมากจนตัดทิ้งได้ จึงเหลือเฉพาะDP ที่มีปัญหาในการวัด แต่สามารถคำนวณหาค่า DP โดยประมาณได้ถ้ารู้ค่าความชื้นในดินก่อนการให้นํ้าหรือรู้อัตราการซึมนํ้าของดินในแปลงก่อนการให้นํ้าหรือก่อนฝนตกและเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาในการวัดหรือการประมาณค่า DP จึงแนะนำว่าวิธีการหาค่า ETC จากสมดุลนํ้าในแปลงเพาะปลูกควรใช้เฉพาะช่วงที่ไม่ได้ให้นํ้าชลประทานหรือไม่มีฝนตก ในกรณีนี้สมการที่ (3.3) จะเขียนได้ใหม่เป็นดังนั้นช่วงที่ไม่มีฝนตกหรือมีการให้นํ้าชลประทาน ETCจะเท่ากับความชื้นในดินที่หายไปในช่วงเวลา t วัน</p>
|
||
<p>ETC = ∆SW</p>
|
||
<p>(3.3)</p>
|
||
<p>ดังนั้น เพื่อแก้ปัญหาความยุ่งยากในการหาค่า ETC จากสมดุลนํ้าในแปลงเพาะปลูกตามที่กล่าวมาแล้ว จึงนิยมสร้างถังวัดการใช้นํ้าของพืช(Lysimeter) เพื่อใช้หาค่า ETC แทน ซึ่งจะได้กล่าวถึงในหัวข้อถัดไป</p>
|
||
<h3 id="s3-3-h2">3.3.2 การวัดปริมาณการระเหยและการคายนํ้าโดยตรงโดยใช้ถังวัดการใช้นํ้าของพืช(Lysimeter)</h3>
|
||
<p>ถังวัดการใช้นํ้าของพืชคือเครื่องมือสำหรับการวัดค่า ETCโดยตรง แต่วิธีนี้ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายสูง ปกติจะใช้เฉพาะงานวิจัยเท่านั้น ถังวัดการใช้นํ้าสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทคือ</p>
|
||
<p><span class="bullet">• ประเภทไม่วัดนํ้าหนัก(Non-weighing Lysimeters)ได้แก่</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">• ถังวัดการใช้นํ้าแบบระบายนํ้า (Percolation Type)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">• ถังวัดการใช้นํ้าแบบนํ้าใต้ดินคงที่ (Constant Water Table Type)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">• ถังวัดการใช้นํ้าของข้าว (Rice Lysimeter)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">• ประเภทวัดนํ้าหนัก (Weighing Lysimeters)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">• ถังวัดการใช้นํ้าแบบชั่งด้วยเครื่องชั่ง (Mechanically Weight Type)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">• ถังวัดการใช้นํ้าแบบทุ่นลอย (Float Lysimeter)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">• ถังวัดการใช้นํ้าแบบไฮดรอลิค (Hydraulic Weighing Lysimeter)</span></p>
|
||
<p>ถังวัดการใช้นํ้าแบบระบายนํ้า (Percolation Type)ดังแสดงในรูปที่ 3.4 เป็นแบบที่นิยมใช้กันมากเนื่องจากสามารถสร้างได้ง่าย ราคาถูก ไม่มีขีดจำกัดเรื่องขนาด สามารถวัดค่า ETCเป็นรายวันหรือมากกว่าถังวัดการใช้นํ้าแบบนี้ทำให้สามารถวัดค่า DP ได้ และสามารถตัดค่า ∆SF ออกจากสมการที่ (3.2) ได้ค่า∆SW จะหาได้โดยการตรวจวัดความชื้นในดินในแต่ละวัน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p082-1.jpg" width="328" height="291" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p082-2.jpg" width="484" height="483" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.4 ถังวัดการใช้นํ้าแบบระบายนํ้า (Percolation Type)">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.4 ถังวัดการใช้นํ้าแบบระบายนํ้า (Percolation Type)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ถังวัดการใช้นํ้าของข้าว (Rice Lysimeter)ประกอบด้วยถัง 4 ถัง ขนาด 0.75ม. X 0.75ม. สูง 1.00 ม.เป็นถังก้นปิด 2 ถัง ก้นเปิด 2 ถัง นำไปติดตั้งในแปลงข้าว โดยปลุกข้าวในถังก้นปิด A และถังก้นเปิด C ส่วนถัง B (ก้นปิด) และ D (ก้นเปิด) ไม่ปลูกข้าว วัดระดับนํ้าในถังที่หายไป จะทำให้สามารถวัดค่า E, T และ Pของข้าวได้ดังรูปที่ 3.5 P คือค่า Percolation หรือปริมาณการสูญเสียนํ้าเนื่องจากการรั่วซึมในแปลงนา</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p082-3.jpg" width="1061" height="700" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.5 ถังวัดการใช้นํ้าข้าว (Rice Lysimeter)">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.5 ถังวัดการใช้นํ้าข้าว (Rice Lysimeter)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>จากรูปที่ 3.5เมื่อนำปริมาณนํ้าที่หายจากถังต่างๆมาหักลบกันจะทราบค่า E, T และ P กรณีต่างๆได้ดังตารางที่ 3.1</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p083-1.jpg" width="1082" height="427" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.1 การคำนวณหา E, T และ P จากถังวัดการใช้นํ้าข้าว">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.1 การคำนวณหา E, T และ P จากถังวัดการใช้นํ้าข้าว</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ถังวัดการใช้นํ้าแบบชั่งด้วยเครื่องชั่ง (Mechanically Weight Type)ถังวัดการใช้นํ้าแบบนี้จะติดตั้งอยู่บน Laod Cells ซึ่งสามารถบอกนํ้าหนักของนํ้าที่หายไปในช่วงเวลาต่างๆได้ มี Data Logger บันทึกข้อมูลแบบอัตโนมัติ ดังรูปที่ 3.6 เป็นแบบที่มีความละเอียดถูกต้องในการวัดปริมาณการใช้นํ้าของพืชสูงกว่าถังวัดการใช้นํ้าแบบอื่น สามารถวัดปริมาณนํ้าที่หายไปเนื่องจากการระเหยและคายนํ้าได้ในช่วงเวลาที่น้อยกว่าวัน เช่นรายชั่วโมง แต่ถังการใช้นํ้าแบบนี้จะมีราคาแพงกว่าแบบอื่น</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p083-2.jpg" width="875" height="589" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.6ถังวัดการใช้นํ้าแบบชั่งด้วยเครื่องชั่ง (Mechanically Weight Type)">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.6ถังวัดการใช้นํ้าแบบชั่งด้วยเครื่องชั่ง (Mechanically Weight Type)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ถังวัดการใช้นํ้าแบบไฮดรอลิค (Hydraulic Weighing Lysimeter)ถังวัดการใช้นํ้าแบบนี้วัดนํ้าหนักของนํ้าในถังที่หายโดยดูจากแรงดันของของเหลวในหมอนยางที่วางไว้ใต้ถัง เมื่อมีการสูญเสียนํ้าจากถังนํ้าหนักถังจะลดลง มีผลทำให้แรงที่กระทำกับหมอนยางจะลดลง และแรงดันของของเหลวในหมอนยางลดลง ซึ่งอ่านได้จาก Manometer ดังรูปที่ 3.7 วิธีนี้มีข้อดีคือราคาไม่แพง การวัดให้ค่าละเอียดถูกต้องดี แต่ถ้าหมอนยางมีคุณสมบัติไม่คงตัว อาจทำให้การวัดผิดพลาดโดยไม่รู้ตัวได้ ยิ่งกว่านั้นถ้าหมอนยางเสื่อมจนของเหลวซึมผ่านได้ การวัดจะผิดพลาด และตรวจพบได้ยาก</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p084-1.jpg" width="1023" height="642" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.7ถังวัดการใช้นํ้าแบบไฮดรอลิค (Hydraulic Weighing Lysimeter)">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.7ถังวัดการใช้นํ้าแบบไฮดรอลิค (Hydraulic Weighing Lysimeter)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<h3 id="s3-3-h3">3.3.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชจากข้อมูลภูมิอากาศ (Meteorological Data)</h3>
|
||
<p>การคำนวณหา ETC จากข้อมูลภูมิอากาศ หรือข้อมูลอุตุนิยมวิทยา (Meteorological Data) เป็นวิธีการที่นิยมใช้กันมานานร่วม100 ปี บุคคลที่มีส่วนสำคัญในการหาวิธีการคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชจากข้อมูลภูมิอากาศคือ H.L.Penman, Blaney, H.F. and W.D. Criddleและ C.W. Thornwaiteซึ่งเริ่มศึกษาวิจัยอย่างจริงจังเพื่อคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชจากข้อมูลภูมิอากาศตั้งแต่ช่วงปี 1940-1950 (ASCE,1973) โดยเริ่มจากการบัญญัติคำว่า Potential Evapotranspiration(ETP)โดย Penman(1956) และได้นิยาม ETPว่าหมายถึง “อัตราการคายนํ้าในช่วงเวลาหนึ่งของพืชสีเขียวต้นเตี้ย ปกคลุมพื้นที่เพาะปลูกอย่างทั่วถึง มีความสูงสมํ่าเสมอตลอดอายุการเจริญเติบโต และไม่มีการขาดนํ้า(the amount of water transpired in unit time by a short green crop, completely shading the ground, of uniform height and never short of water.)”</p>
|
||
<p>สมมติฐานจากนิยามนี้ทำให้ค่า ETP ไม่ขึ้นกับพืช และความชื้นในดิน ทำให้ค่า ETPขึ้นอยู่กับข้อมูลภูมิอากาศเพียงอย่างเดียวอย่างไรก็ตามมีพืชหลายชนิดมีลักษณะตรงกับข้อความที่ว่า Short Green Cropนักวิทยาศาสตร์จึงตั้งคำถามว่าคำถามว่าควรเลือกพืชอะไรเป็นมาตรฐานเพื่อเป็นตัวแทนของ Short Green Crop ดี ผลจากการศึกษาอย่างจริงจังโดย FAO ได้สรุปว่าไม่ควรใช้ Potential Evapotranspiration (ETP) อีกต่อเนื่องจากความหมายไม่ค่อยชัดเจน และได้บัญญัติคำใหม่คือ Reference Crop Evapotranspiration ขึ้นมาใช้แทน และใช้ตัวย่อว่า ETOซึ่งจะเรียกว่าปริมาณการใช้นํ้าของพืชอ้างอิง ซึ่ง FAO ได้ให้นิยามไว้ดังนี้</p>
|
||
<p>ปริมาณการใช้นํ้าของพืชอ้างอิง (ETO)คือ“อัตราการระเหยและคายนํ้าของพืชสมมติซึ่งมีความสูง0.12 เมตร มีค่าความต้านทานต่อเคลื่อนของไอนํ้า (Water Vapor Flow) ในช่วงความสูงของพืชคงที่ที่ 70วินาทีต่อเมตร และค่าสัมประสิทธิ์การสะท้อนแสงของพืชเท่ากับ 0.23 และพืชสมมตินี้ไม่มีความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้าและปัญหาโรคแมลงรบกวน (the rate of evapotranspiration from a hypothetical reference crop with assumed crop height of 0.12 m, a fixed surface resistance of 70 sec/m and an albedo of 0.23 and this crop is assumed to be free of water stress and diseases.)”เทอมต่างๆในนิยามของพืชสมมติแสดงอยู่ในรูปที่ 3.8</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p085-1.jpg" width="1064" height="350" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.8 คุณสมบัติของพืชอ้างอิงสมมติตามนิยามของ ETO">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.8 คุณสมบัติของพืชอ้างอิงสมมติตามนิยามของ ETO</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p085-2.jpg" width="916" height="85" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>LAIactive= Active(Sunlit) Leaf Area Index [m2 od Leaf Area/m2 of Soil Surface]</p>
|
||
<p>= 0.5LAI = 0.5*24*Crop Height[m]</p>
|
||
<p>rs = 100/(0.5*24*0.12)= 70 sec/m</p>
|
||
<p>FAO ได้สรุปค่า ETOเฉลี่ยสำหรับสภาพภูมิอากาศที่แตกต่างกันไว้ในตารางที่ 3.2 เพื่อแสดงให้เห็นถึงอิทธิพลของภูมิอากาศต่อค่า ETO</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p086-1.jpg" width="1082" height="426" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.2 ค่า ETOเฉลี่ยสำหรับสภาพภูมิอากาศต่างๆ">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.2 ค่า ETOเฉลี่ยสำหรับสภาพภูมิอากาศต่างๆ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>FAO แนะนำว่าควรใช้สูตร Penman-Monteith ในการคำนวณหาค่า ETOจากข้อมูลภูมิอากาศ และเมื่อทราบค่า ETOจะสามารถคำนวณหา ETCและ ETCadjustedหรือ ETaได้ดังรูปที่ 3.9</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p086-2.jpg" width="741" height="805" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p087-1.jpg" width="703" height="438" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.9 ความสัมพันธ์ระหว่าง ETO, ETCและ ETCadjustและพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้อง">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.9 ความสัมพันธ์ระหว่าง ETO, ETCและ ETCadjustและพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้อง</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ปริมาณการใช้นํ้าของพืชภายใต้สภาพที่ไม่มีความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้าคือ ETCแต่ถ้ามีความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้าคือ ETC adjustedหรือ ETa (Actual Crop Evapotranspiration) สามารถคำนวณได้จากสมการ</p>
|
||
<p>ETC = KC.ETO</p>
|
||
<p>(3.5) ETCadjusted = ETa = KS.ETC</p>
|
||
<p>(3.6)เมื่อETC= Crop Evapotranspiration (mm/day) ETO = Reference Crop Evapotranspiration (mm/day) ETC adjusted = ETa = Actual Crop Evapotranspiration (mm/day) KC = สัมประสิทธิ์พืช (Crop Coefficient)ซึ่งขึ้นอยู่กับชนิดและอายุการเจริญเติบโตของพืชKS = สัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า (Water Stress Coefficient) ซึ่งขึ้นอยู่กับระดับความชื้นในดินเป็นสำคัญรายละเอียดเกี่ยวกับ KCและ KSจะได้กล่าวถึงในภายหลัง</p>
|
||
<h3 id="s3-3-h4">3.3.4 การคำนวณหาค่า ETOโดยวิธี FAO Penman-Monteith</h3>
|
||
<p>FAO ได้เสนอสูตรการคำนวณ ETOโดยวิธี Penman-Monteithซึ่งได้นำสมการดั่งเดิมของ Penman Monteithมาผสมกับแนวคิดของพืชอ้างอิงสมมติ (Hypothetical Reference Crop) ในรูปที่ 3.8 ซึ่งเกี่ยวข้องกับAerodynamic Resistance (ra) และ (Bulk) Surface Resistance (rs) และเรียกสูตรนี้ว่า FAO Penman Monteithดังสมการ (3.7) รายละเอียดการพัฒนาสูตรดูได้จากหนังสือ FAO Irrigation and Drainage Paper</p>
|
||
<p>No. 56 (FAO, 1988) ซึ่งสามารถ Download หนังสือเล่มนี้ได้จากเวปไซด์ FAO Water (http://www.fao.org/nr/water/infores_pubs.html)</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p088-1.jpg" width="1009" height="155" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>∆ = Slope of saturation vapor pressure curve at air temperature (kPa/°C)γ = Psychrometric constant</p>
|
||
<p>(kPa/°C) Rn = Net radiation at crop surface</p>
|
||
<p>(MJ/m2/day) G = Soil heat flux</p>
|
||
<p>(MJ/m2/day) Tmax = Maximum air temperature</p>
|
||
<p>(°C) Tmin = Minimum air temperature</p>
|
||
<p>(°C) T = Average air temperature =0.5(Tmax+Tmin)</p>
|
||
<p>(°C) U2 = Windspeed measured at 2 m height</p>
|
||
<p>(m/s) eS = Saturated vapor pressure at air temperature</p>
|
||
<p>(kPa) ea = Actual vapor pressure at air temperature</p>
|
||
<p>(kPa)</p>
|
||
<p>ในการคำนวณ ETO โดยสมการ (3.7) ต้องทราบข้อมูลดังต่อไปนี้</p>
|
||
<p><span class="bullet">- ภูมิอากาศ (อุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ ความเร็วลม และรังสีอาทิตย์)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- สถานที่ต้องการคำนวณ (ละติจูด และระดับความสูงของพื้นที่)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- เดือนที่ต้องการคำนวณ</span></p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p088-2.jpg" width="523" height="56" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ค่าความดันไออิ่มตัว (Saturation Vapor Pressure, es) มีความสัมพันธ์กับอุณหภูมิอากาศดังรูปที่(3.10)ซึ่งสามารถเขียนเป็นสมการได้ดังสมการ (3.8)</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p089-1.jpg" width="1025" height="953" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.10 ความสัมพันธ์ระหว่าง Saturation Vapor Pressure กับอุณหภูมิอากาศ">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.10 ความสัมพันธ์ระหว่าง Saturation Vapor Pressure กับอุณหภูมิอากาศ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p><span class="bullet">• Actual Vapor Pressure and Vapor Pressure Deficit</span></p>
|
||
<p>ความดันไอนํ้าจริงของอากาศ (Actual Vapor Preesure, ea) จะสามารถคำนวณได้หลายวิธี ดังนี้</p>
|
||
<p><span class="bullet">- คำนวณจากความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ย(RHmean)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- คำนวณจากความชื้นสัมพัทธ์สูงสุด(RHmax)และตํ่าสุด (RHmin)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- คำนวณจากอุณหภูมิที่จุดนํ้าค้าง (Tdew)</span></p>
|
||
<p><span class="bullet">- คำนวณจากPsychrometric Data (Dry and Wet Bulb Temperature, Tdry, Twet)</span></p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p089-2.jpg" width="922" height="79" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p090-1.jpg" width="874" height="162" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>awetdrywetเมื่อ γ = Psychrometeric Constant ซึ่งจะกล่าวถึงในหัวข้อถัดไปes-ea = Vapor Pressure Deficit, kPa</p>
|
||
<p><span class="bullet">• ค่าพารามิเตอร์เกี่ยวกับบรรยากาศ (Atmospheric Parameters)</span></p>
|
||
<p>ค่าพารามิเตอร์เกี่ยวกับบรรยากาศที่สำคัญคือ Psychrometric Constant (γ) ซึ่งมีความสัมพันธ์</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p090-2.jpg" width="879" height="601" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p091-1.jpg" width="514" height="58" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ความเร็วลมที่ใช้ในสมการ Penman Monteithคือความเร็วลมที่ความสูง 2 เมตร เหนือผิวดิน</p>
|
||
<p>(u2) ถ้าความเร็วลมที่วัดด้วย Anemomterที่มีความสูงต่างจาก 2 เมตร ต้องแปลงให้เป็นความเร็วลมที่ความ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p091-2.jpg" width="1019" height="210" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>u2=ความเร็วลมที่ความสูง 2 เมตรเหนือผิวดิน , m/s</p>
|
||
<p>uz’=ความเร็วลมที่ความสูง z’ เมตรเหนือผิวดิน , m/s</p>
|
||
<p>z’=ความสูงของเครื่องวัดความเร็วลมเหนือผิวดินม, m</p>
|
||
<p>เมตร</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p091-3.jpg" width="722" height="525" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.11 ค่าปรับแก้ความเร็วลม">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.11 ค่าปรับแก้ความเร็วลม</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p><span class="bullet">• การแลกเปลี่ยนความร้อนระหว่างอากาศกับดิน (Soil Heat Flux)</span></p>
|
||
<p>การแลกเปลี่ยนความร้อนระหว่างอากาศกับดินในแปลงเพาะปลูกมีค่าน้อยมากเมื่อเทียบกับ</p>
|
||
<p>รังสีอาทิตย์สุทธิ (Rn) ที่พื้นที่เพาะปลูกได้รับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่เพาะปลูกมีพืชปกคลุม ดังนั้นค่า</p>
|
||
<p>Soil Heat Flux(G) จะถูกนำมาใช้เมื่อช่วงเวลาการคำนวณมากกว่า 24 ชั่วโมงดังสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p092-1.jpg" width="879" height="266" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>Ti, Ti-1 =อุณหภูมิอากาศในวันที่ i และ i-1 ตามลำดับม°C</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p092-2.jpg" width="888" height="118" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p092-3.jpg" width="879" height="236" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p092-4.jpg" width="341" height="57" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ค่ารังสีสุทธิคือผลต่างของรังสีทั้งคลื่นสั้น (Shortwave) และคลื่นยาว (Longwave) ที่พื้นโลก</p>
|
||
<p>ได้รับ (Incoming) และสูญเสียไปจากโลก (Outgoing) ดังสมการที่ 3.22 ซึ่งรังสีสุทธิจะแปรผันไปตาม</p>
|
||
<p>ช่วงเวลาของปี ละติจูดและความสูงของพื้นที่ รูปที่ 3.12 แสดงองค์ประกอบต่างของรังสีที่พื้นโลกได้รับ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p092-5.jpg" width="589" height="479" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.12 องค์ประกอบต่างของรังสีที่พื้นโลกได้รับ">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.12 องค์ประกอบต่างของรังสีที่พื้นโลกได้รับ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p093-1.jpg" width="845" height="173" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>Rns= รังสีคลื่นสั้นสุทธิ (Net Shortwave Radiation) หรือรังสีอาทิตย์สุทธิ (Net Solar</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p093-2.jpg" width="636" height="112" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p><span class="bullet">• รังสีคลื่นสั้นสุทธิหรือรังสีอาทิตย์สุทธิ (Net Solar Radiation)</span></p>
|
||
<p>รังสีอาทิตย์สุทธิคือผลต่างระหว่างรังสีอาทิตย์ซึ่งเป็นรังสีแบบคลื่นสั้นที่พื้นโลกได้รับและรังสี</p>
|
||
<p>อาทิตย์ที่สะท้อนจากพื้นโลก ซึ่งมีค่าตามสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p093-3.jpg" width="845" height="447" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>n=จำนวนชั่วโมงที่ได้รับแสงอาทิตย์จริง (Actual Sunshine Hours)</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p093-4.jpg" width="845" height="77" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>เมื่อ ωS= Sunset Hour Angel ซึ่งจะกล่าวถึงในหัวข้อถัดไป</p>
|
||
<p>Ra=รังสีอาทิตย์ที่บรรยากาศโลกได้รับ (Extraterrestrial Radiation), MJ/m2/day, ซึ่งจะ</p>
|
||
<p>กล่าวถึงในหัวข้อถัดไป</p>
|
||
<p><span class="bullet">• รังสีอาทิตย์ที่บรรยากาศโลกได้รับ (Extraterrestrial Radiation)</span></p>
|
||
<p>รังสีอาทิตย์ที่บรรยากาศโลกได้รับในแต่ละวันจะสามารถคำนวณได้จากสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p094-1.jpg" width="879" height="196" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>dr = Inverse Relative Distance between Earth and Sun ซึ่งเปลี่ยนแปลงในแต่ละวัน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p094-2.jpg" width="878" height="143" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>กรณีคำนวณ ETO รายเดือน J คือวันที่ 15 ของเดือน ซึ่งจะคำนวณได้จากสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p094-3.jpg" width="878" height="175" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>δ = มุมที่แสงอาทิตย์ตกกระทบพื้นผิวโลก (Solar Declination Angel) ซึ่งจะเปลี่ยนไปในแต่</p>
|
||
<p>ละวัน สามารถคำนวณได้จากสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p094-4.jpg" width="881" height="478" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p><span class="bullet">• รังสีคลื่นยาวสุทธิ (Net Longwave Radiation)</span></p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p094-5.jpg" width="879" height="270" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p095-1.jpg" width="879" height="533" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ข้อมูลพารามิเตอร์ภูมิอากาศสำหรับคำนวณ ETOซึ่งค่า P, γ, eº(T), ∆, J, Ra, N,σTk4และตัวแปลงค่าความเร็วลม แสดงอยู่ในตารางภาคผนวกที่ 3.1 - 3.9</p>
|
||
<h3 id="s3-3-h5">3.3.5 แบบฟอร์มการคำนวณ ETO</h3>
|
||
<p>การคำนวณ ETOโดยวิธี FAO Penman Monteithตามสามการ 3.7 ต้องใช้ข้อมูลและสมการเพื่อหาค่าพารามิเตอร์ของสมการ 3.7 มากถึง 23 สมการ (สมการที่ 3.8-3.34) จึงจำเหมาะที่จำใช้ Speadsheetเช่นEXCEL ช่วยในการคำนวณ โดยจัดทำแบบฟอร์มคำนวณ ETOดังตารางที่ 3.3</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p096-1.jpg" width="1061" height="1105" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.3 แบบฟอร์มการคำนวณ ETO">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.3 แบบฟอร์มการคำนวณ ETO</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p097-1.jpg" width="1071" height="1495" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.3 (ต่อ) แบบฟอร์มการคำนวณ ETO">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.3 (ต่อ) แบบฟอร์มการคำนวณ ETO</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<h3 id="s3-3-h6">3.3.6 การหาค่า ETO จากอัตราการระเหยจากถาดวัดการระเหย</h3>
|
||
<p>สภาพภูมิอากาศ เช่น รังสีอาทิตย์ อุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ และความเร็วลม มีอิทธิพลต่อการระเหยจากผิวนํ้าโดยตรงเช่นเดียวกับการระเหยและการคายนํ้าของพืชจากแปลงเพาะปลูก แต่ถึงแม้ว่าสภาพภูมิอากาศเหมือนกันอัตราการระเหยจากผิวนํ้าจะแตกต่างจากอัตราการระเหยและการคายนํ้าของพืชจากแปลงเพาะปลูก เนื่องความแตกต่างระหว่างผิวนํ้าและสภาพแปลงเพาะปลูก แต่จากข้อเท็จจริงดังกล่าวจึงสามารถคำนวณหาค่า ETOจากอัตราการระเหยจากถาดวัดการระเหย โดยใช้สูตร</p>
|
||
<p>ETO = KP.Epan</p>
|
||
<p>(3.35)</p>
|
||
<p>เมื่อ</p>
|
||
<p>Kp = สัมประสิทธิ์ถาดวัดการระเหย ซึ่งขึ้นอยู่กับสภาพภูมิอากาศ ชนิด และการติดตั้งถาดวัดการระเหย</p>
|
||
<p>Epan = อัตราการระเหยจากถาดวัดการระเหย</p>
|
||
<p>ถาดวัดการระเหยที่นิยมใช้มี 2 แบบ คือ ถาดวัดการระเหยแบบ เอ (Class A Pan) และถาดวัดการระเหยแบบโคโลราโด (Colorado Sunken Pan) ดังรูปที่ 3.13 และ 3.14 ถาดวัดการระเหยแบบ เอ เป็นถาดวงกลมติดตั้งอยู่เหนือผิวดินบนโครงไม้ ขณะที่ถาดวัดการระเหยแบบโคโลราโดเป็นถาดสี่เหลี่ยมติดตั้งโดยฝังถาดลงในดินเพื่อให้มีสภาพแวดล้อมคล้ายพื้นที่เพาะปลูกมากขึ้น แต่มีข้อเสียคือดูแลรักษายากกว่า และถ้าถาดรั่วจะมองไม่เห็น</p>
|
||
<p>การติดตั้งถาดวัดการระเหยทำได้ 2 แบบคือ แบบ เอ และ แบบ บี ดังรูปที่ 3.15 การติดตั้งแบบ เอ จะมีหญ้าอยู่ด้านเหนือลมของถาดซึ่งเรียกว่า Green Crop Fetch และถัดไปเป็นพื้นที่โล่ง (Dry Surface) เป็นระยะทางประมาณ 50 เมตรหรือมากกว่า ส่วนการติดตั้งถาดแบบ บี ด้านเหนือลมของถาดเป็นพื้นที่โล่ง:ซึ่งเรียกว่า Dry Surface Fetch และถัดไปเป็นพื้นที่ปลูกหญ้า (Green Crop) เป็นระยะทางประมาณ 50 เมตรหรือมากกว่า</p>
|
||
<p>ค่า KPสำหรับถาดวัดการระเหยแบบ เอ และ แบบโคโลราโด กรณีสภาพภูมิอากาศต่างๆ และการติดตั้งถาดวัดการระเหยทั้งแบบเอ (Green Crop Fetch) และ แบบบี (Dry Surface Fetch) แสดงอยู่ในตารางที่</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-4">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-4">3.4 และ 3.5 ตามลำดับ</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 98</span></h2>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p099-1.jpg" width="579" height="506" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ถาดวงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 120.7 ซม.สูง 25 ซม. ทำด้วยเหล็กอาบสังกะสีหนา 0.8มม. ติดตั้งบนโครงไม้สูง 15 ซม. เติมนํ้าจนถึงระยะ 5-7.5 ซม. จากขอบบน.</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p099-2.jpg" width="545" height="519" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.13 ถาดวัดการระเหยแบบ เอ (Class A Pan)">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.13 ถาดวัดการระเหยแบบ เอ (Class A Pan)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ถาดรูปทรงสี่เหลี่ยม กว้าง 92 ซม x ยาว92 ซม. สูง46 ซม.ทำด้วยเหล็กหนา 3 มม. ฝังดินให้ขอบโผล่เหนือดิน 5 ซม. ทาสีดำด้าน เติมนํ้าจนถึงระดับ 5-7.5 ซม.จากขอบบน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p099-3.jpg" width="691" height="365" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.14 ถาดวัดการระเหยแบบโคโลราโด (Colorado Sunken Pan)">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.14 ถาดวัดการระเหยแบบโคโลราโด (Colorado Sunken Pan)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p100-1.jpg" width="1097" height="1217" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.4สัมประสิทธิ์ถาดวัดการระเหย (KP) แบบ เอ (Pan Coefficientsfor Class A Pan) (FAO No.24)">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.4สัมประสิทธิ์ถาดวัดการระเหย (KP) แบบ เอ (Pan Coefficientsfor Class A Pan) (FAO No.24)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p101-1.jpg" width="1097" height="1217" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.5สัมประสิทธิ์ถาดวัดการระเหย (KP) แบบโคโลราโด (Pan Coefficientsfor Colorado Sunken">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.5สัมประสิทธิ์ถาดวัดการระเหย (KP) แบบโคโลราโด (Pan Coefficientsfor Colorado Sunken</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>หมายเหตุ: สำหรับพื้นที่โล่งไม่มีพืช ให้ลดค่า KP 20% สำหรับกรณีอากาศร้อนและลมพัดแรง และลดค่าKP5-10% สำหรับกรณีลม อุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ปานกลาง</p>
|
||
<p>เมื่อนำ ค่า KPจากตารางที่ 3.4 และ 3.5 มาหาความสัมพันธ์กับความเร็วลมที่ความสูง 2 เมตร (u2)ความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ย (RHmean) และระยะ Fetch(FET) จะได้ความสัมพันธ์สำหรับกรณีต่างๆ ดังสมการ3.35-3.38</p>
|
||
<p>(1) สมการค่า KPสำหรับถาดวัดการระเหยแบบ เอ ติดตั้งแบบเอ (Green Fetch)</p>
|
||
<p>KP = 0.108 -0.0286u2 + 0.0422ln(FET) + 0.1434ln(RHmean) – 0.000631 [ln(FET)2ln(RHmean)]</p>
|
||
<p>(3.35) (2) สมการค่า KPสำหรับถาดวัดการระเหยแบบ เอ ติดตั้งแบบบี (Dry Fetch)</p>
|
||
<p>KP = 0.61+ 0.00341 RHmean–0.000162 u2RHmean – 0.00000959 u2 FET + 0.00327 u2ln(FET)</p>
|
||
<p>– 0.00289 u2ln(86.4 u2) – 0.0106 ln(86.4 u2) ln(FET) + 0.00063 [ln(FET)2ln(86.4 u2)]</p>
|
||
<p>(3.36) (3) สมการค่า KPสำหรับถาดวัดการระเหยแบบโคโลราโด ติดตั้งแบบเอ (Green Fetch)</p>
|
||
<p>KP = 0.87 + 0.119ln(FET) – 0.0157 [ln(86.4 u2)]2– 0.0019 [ln(FET)]2ln(86.4 u2)+ 0.013 ln(86.4 u2)ln(RHmean) – 0.000053ln(86.4 u2)ln(FET) RHmean (3.37) (4) สมการค่า KPสำหรับถาดวัดการระเหยแบบ เอ ติดตั้งแบบเอ (Green Fetch)</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p102-1.jpg" width="932" height="172" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>KP = สัมประสิทธิ์ถาดวัดการระเหย (Pan Coefficient)</p>
|
||
<p>u2 = ความเร็วลมที่ความสูง 2 เมตร ซึ่งมีค่าอยู่ระหว่าง 1-8 ม./วินาที</p>
|
||
<p>RHmean = ความชื้นสัมพัทธ์ประจำวันเฉลี่ย (%) หรือ 0.5(RHmax + RHmin) ซึ่งมีค่าอยู่ระหว่าง 30-</p>
|
||
<p>84 %</p>
|
||
<p>FET = ระยะ FETCH ในการติดตั้งถาดวัดการระเหยอาจเป็นแบบเอ (Green Crop Fetch)</p>
|
||
<p>หรือ อาจเป็นแบบบี (Dry Surface Fetch) ซึ่งมีค่าอยู่ระหว่าง 1-1,000 เมตร</p>
|
||
<p>ตัวอย่างที่ 3.1จงคำนวณหาค่า KPโดยใช้สมการ 3.35-3.38 กำหนดให้ Fetch = 1,000 ม. , u2 = 1.9 ม./วินาทีและ RHmean = 73% และถ้า Epan = 7.9 มม./วัน จงคำนวณหา ETO</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p102-2.jpg" width="1101" height="212" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p103-1.jpg" width="1101" height="54" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-4">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-4">3.4 ปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Crop Evapotranspiration)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 103</span></h2>
|
||
<p>FAO เสนอวิธีการคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (ETC) ภายใต้สภาพมาตรฐาน (Standard Conditions) จากค่า ETO ที่กล่าวถึงในหัวข้อ 3.3 และค่าสัมประสิทธิ์พืช (Crop Coefficients, KC) และได้ให้นิยามคำว่า "สภาพมาตรฐาน" ว่าหมายถึงการปลูกพืชเป็นแปลงใหญ่ มีสภาพแวดล้อมของแปลงเพาะปลูกและความชื้นในดินที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืช ดังนั้นโดยใช้แนวคิดของสัมประสิทธิ์พืช จะสามารถคำนวณหา ETCได้จากสมการ</p>
|
||
<p>ETC = KC.ETO</p>
|
||
<p>(3.39)</p>
|
||
<p>เมื่อ</p>
|
||
<p>ETC = ปริมาณการใช้นํ้าของพืช (มม./วัน)</p>
|
||
<p>KC = ค่าสัมประสิทธิ์พืชซึ่งจะแปรผันตามชนิดและอายุการเจริญเติบโตของพืชดังรูปที่ 3.16-3.18</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p103-2.jpg" width="826" height="623" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.16 ค่า KC ที่แตกต่างกันไปใน 4 ช่วงการเจริญเติบโตของพืช">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.16 ค่า KC ที่แตกต่างกันไปใน 4 ช่วงการเจริญเติบโตของพืช</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p104-1.jpg" width="923" height="595" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.17ค่า KCของพืชชนิดต่างๆ ในช่วงที่พืชเจริญเติบโตเต็มที่">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.17ค่า KCของพืชชนิดต่างๆ ในช่วงที่พืชเจริญเติบโตเต็มที่</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p104-2.jpg" width="943" height="780" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.18 ช่วงค่าของ KC ในช่วงเวลาต่างๆ ของพืชชนิดต่างๆ">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.18 ช่วงค่าของ KC ในช่วงเวลาต่างๆ ของพืชชนิดต่างๆ</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>ค่าสัมประสิทธิ์พืช KCคือวิธีการคำนวณหา ETCแบบใช้ค่าสัมประสิทธิ์พืชตัวเดียวหรือที่เรียกว่าSingle Corp Coefficient Approach ซึ่งเหมาะสำหรับใช้วางแผนและออกแบบระบบชลประทาน การจัดการนํ้า และการกำหนดการให้นํ้าแก่พืช และสามารถคำนวณ ETC รายวัน ราย 10 วันและรายเดือนได้ ส่วนการคำนวณ ETCอีกแบบหนึ่งคือแบบใช้ค่าสัมประสิทธิ์พืช 2 ตัวหรือ Dual Crop Coefficient Approach กรณีนี้จะมีค่าสัมประสิทธิ์พืช 2 ตัว คือ Kcb(Basal Crop Coefficient)และ Ke (Soil Water Evaporation Coefficient)</p>
|
||
<p>KC = Kcb+Ke</p>
|
||
<p>(3.40)</p>
|
||
<p>วิธีการคำนวณโดยใช้สัมประสิทธิ์พืช 2 ตัว จะใช้เฉพาะการคำนวณหา ETCรายวัน และปกติจะใช้กับงานวิจัย ซึ่งจะไม่กล่าวถึงในที่นี้ ผู้สนใจดูรายละเอียดได้ที่หนังสือ FAO(56)</p>
|
||
<p>กรณีที่สภาพแวดล้อมในการปลูกพืช ไม่ใช่สภาพมาตรฐานเช่นความชื้นในดินตํ่ากว่าค่าความชื้นวิกฤตพืชจะเกิดความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า (Water Stress) หรือกรณีมีปัญหาดินเค็ม หรือศัตรูพืชรบกวนพืชจะเกิดความเครียด และมีผลทำให้พืชลดการใช้นํ้าและผลผลิตลดลง ปริมาณการใช้นํ้าของพืชภายใต้ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า จะสามารถคำนวณได้จากสมการ</p>
|
||
<p>ETa = ETC adjusted = KS.ETC</p>
|
||
<p>(3.41)</p>
|
||
<p>เมื่อ</p>
|
||
<p>ETa = ปริมาณการใช้นํ้าของพืชที่ขาดนํ้า (Actual Crop Evapotranspiration) หรือ ETC adjusted(มม./วัน)</p>
|
||
<p>KS = สัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า (Water Stress Coefficient) ซึ่งมีค่าอยู่ระหว่าง 0-1 ค่า KSแปรผันเชิงเส้นกับความชื้นในดิน (θ) และจะมีค่ามากกว่า 0 เมื่อความชื้นในดินลดตํ่ากว่าค่าความชื้นวิกฤต และมีค่า 1 เมื่อความชื้นในดินเท่ากับค่าความชื้นที่จุดเหี่ยวเฉาถาวร(Permanent Wilting Point)ดังรูปที่ 3.19</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p105-1.jpg" width="691" height="597" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.19 ค่าสัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า (KS)">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.19 ค่าสัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า (KS)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p106-1.jpg" width="1019" height="90" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>KS = Water Stress Coefficient มีค่า 0-1 และจะมีค่ามากว่า 0 เมื่อความชื้นในดิน (θ) ลดตํ่ากว่าค่า</p>
|
||
<p>ความชื้นวิกฤต</p>
|
||
<p>TAW = ปริมาณนํ้าที่พืชเอาไปใช้ได้ในเขตราก (Total Available Water in Root Zone) (mm.)</p>
|
||
<p>Dr = ปริมาณความชื้นในดินที่ลดลง (Soil Moisture Depletion) (mm.)</p>
|
||
<p>RAW = ปริมาณนํ้าที่ยอมให้พืชเอาไปใช้ได้ (Readily Available Water) (mm)</p>
|
||
<h3 id="s3-4-h1">3.4.1 สัมประสิทธิ์พืช (Crop Coefficient)</h3>
|
||
<p>ในการคำนวณปริมาณการใช้นํ้าของพืช FAO ได้แบ่งการเจริญเติบโตของพืชออกเป็น 4 ช่วง คือช่วงเริ่มปลูก (Initial Stage) ช่วงการเจริญเติบโตทางลำต้น (Development Stage) ช่วงกลางฤดูหรือช่วงที่พืชเจริญเติบโตเต็มที่ (Mid Season) และช่วงปลายฤดูหรือช่วงที่พืชแก่เต็มที่(Late Seasonหรือ End Season) FAO ได้รวบรวมข้อมูลระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืชคือ Lini, Ldev, Lmid และLlateดังแสดงในตารางที่ 3.6(1) – 3.6(5)</p>
|
||
<p>ค่าสัมประสิทธิ์พืช KCจะแตกต่างกันไปตามชนิดพืช และช่วงอายุการเจริญเติบโต FAO ได้รวบรวมค่า KCที่ช่วงการเจริญเติบโตต่างๆ คือ ช่วงเริ่มปลูก (KCini) ชาวงกลางฤดู (KCmid) และช่วงปลายฤดู (KCend)ดังแสดงในตารางที่ 3.7(1) – 3.7(5)</p>
|
||
<p>ดังนั้นเมื่อต้องการคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชชนิดใด ก็สามารถอ่านค่าช่วงเวลาการเจริญเติบโตและค่า KCของพืชนั้น เพื่อนำมาสร้าง กราฟ KC (KC Curve) แล้วจึงอ่านค่า KCที่ช่วงเวลาต่างๆที่ต้องการเช่น KCราย 10 วัน หรือ KCรายเดือนได้จากกราฟ KCที่สร้างขึ้น เช่น ต้องการหา KCสำหรับถั่วที่ปลูกในฤดูแล้ง เริ่มปลูกปลายเดือนพฤษภาคม จากตารางที่ 3.6(2) และ 3.6(2) จะได้ค่าช่วงเวลาการเจริญเติบโต และค่า KC ดังแสดงในตารางที่ 3.8</p>
|
||
<p>ค่า KCในตารางที่ 3.7 เป็นค่าโดยประมาณเท่านั้น วิธีการหาค่า KCที่ถูกต้องแม่นยำกว่าจะกล่าวถึงในหัวข้อถัดไป</p>
|
||
<p><span class="bullet">• การหาค่า KC iniจากความชื้นในดินและอัตราการระเหยและคายนํ้า</span></p>
|
||
<p>ค่า KC iniจะสูงหรือตํ่าขึ้นอยู่กับความชื้นของดินในแปลงเพาะปลูกและอิทธิพลของภูมิอากาศที่</p>
|
||
<p>มีต่อการระเหยนํ้าจากผิวดิน ดังนั้น ค่า KC iniจริงอาจแตกต่างจากค่า KC iniที่อ่านจากตารางที่ 3.7 ได้มาก</p>
|
||
<p>เนื่องจากอิทธิของปัจจัยหลัก 4 ประการคือ (1) ความถี่ที่ดินได้รับนํ้า (2) อิทธิพลของภูมิอากาศที่มีผลต่อการ</p>
|
||
<p>ระเหย (3) ความลึกที่นํ้าซึมลงไปในดิน และ (4) สัดส่วนของผิวดินที่เปียกนํ้า ดังนั้นถ้าทราบข้อมูลเกี่ยว</p>
|
||
<p>ความชื้นในดินและอัตราการระเหยและคายนํ้า จะสามารถประมาณค่า KC iniที่ถูกต้องแม่นยำกว่าโดยใช้</p>
|
||
<p>สมการที่ 3.43 และข้อมูลจากรูปที่ 3.20 และ 3.21ดังนี้</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p107-1.jpg" width="877" height="82" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>เมื่อ KC ini(Fig.3.17) และ KC ini(Fig.3.18) คือ KC iniจากกราฟรูปที่ 3.20 และ 3.21 ตามลำดับI คือความลึกนํ้าที่ซึมลงไปในดินเฉลี่ยของพื้นที่แปลงทั้งหมด กรณีที่ให้นํ้าแก่พื้นแปลงเพียงบางส่วน ดังรูปที่ 3.23 กรณีนี้สามารถคำนวณหาค่า I ได้จากสมการ 3.44</p>
|
||
<p>I = Iw.fw</p>
|
||
<p>(3.44)เมื่อIw = ความลึกของนํ้าชลประทานที่ให้ (มม.) fw = สัดส่วนพื้นที่แปลงที่ได้รับนํ้าเช่นถ้า Iw = 60 มม. และ fw = 50% I=60*0.5=30 มม.</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p107-2.jpg" width="1085" height="761" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.20 ค่า KC iniกรณีที่นํ้าซึมลงไปในดินน้อย ประมาณ 10 มม.">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.20 ค่า KC iniกรณีที่นํ้าซึมลงไปในดินน้อย ประมาณ 10 มม.</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p108-1.jpg" width="1083" height="775" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p108-2.jpg" width="1085" height="653" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.21 ค่า KC iniกรณีที่นํ้าซึมลงไปในดินมาก ประมาณ 40 มม.หรือมากกว่า">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.21 ค่า KC iniกรณีที่นํ้าซึมลงไปในดินมาก ประมาณ 40 มม.หรือมากกว่า</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p109-1.jpg" width="826" height="671" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.22 การหาปริมาณนํ้าที่ซึมลงไปในดินกรณีที่ให้นํ้ากับพื้นที่แปลงเพียงบางส่วน">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.22 การหาปริมาณนํ้าที่ซึมลงไปในดินกรณีที่ให้นํ้ากับพื้นที่แปลงเพียงบางส่วน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p110-1.jpg" width="1066" height="1507" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.6(1)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.6(1)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p111-1.jpg" width="1084" height="1472" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.6(2)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.6(2)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p112-1.jpg" width="1084" height="1361" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.6(3)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.6(3)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p113-1.jpg" width="1084" height="1342" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.6(4)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.6(4)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p114-1.jpg" width="1084" height="332" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.6(5)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.6(5)ระยะเวลาของช่วงการเจริญเติบโตต่างๆของพืช</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p115-1.jpg" width="1085" height="1512" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.7(1) ค่าสัมประสิทธิ์ KCของพืชชนิดต่างๆ(FAO, 56)">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.7(1) ค่าสัมประสิทธิ์ KCของพืชชนิดต่างๆ(FAO, 56)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p116-1.jpg" width="1085" height="1560" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.7(2) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.7(2) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p117-1.jpg" width="1084" height="1555" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.7(3) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.7(3) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p118-1.jpg" width="1085" height="1553" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.7(4) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.7(4) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p119-1.jpg" width="1071" height="940" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.7(5) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.7(5) ค่าสัมประสิทธิ์ KC ของพืชชนิดต่างๆ (FAO, 56)</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p119-2.jpg" width="1084" height="268" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ถ้ากำหนดในการเพาะปลูกถั่วฤดูแล้ง ETOช่วงเริ่มปลูกเท่ากับ 5.3 มม./วัน ให้นํ้าหรือฝนตกประมาณ 14 วัน/ครั้ง ปริมาณนํ้าที่ซึมลงดินเฉลี่ยประมาณ 10 มม.หรือน้อยกว่า (I=10) ดังนั้น จากสมการที่3.43</p>
|
||
<p>KC ini=KC ini(Fig.3.17) =0.15</p>
|
||
<p><span class="bullet">• การปรับค่า KC midและ KC end</span></p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p120-1.jpg" width="929" height="53" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>จะต้องปรับแก้ค่า KC mid จากตารางที่ 3.7 ด้วยสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p120-2.jpg" width="928" height="85" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p120-3.jpg" width="928" height="85" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p120-4.jpg" width="710" height="86" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p><span class="bullet">• การสร้างกราฟ KC</span></p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p120-5.jpg" width="1066" height="199" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<h3 id="s3-4-h2">3.4.2 การคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Crop Evapotranspiration)</h3>
|
||
<p>ภายใต้สภาพที่พืชไม่ขาดนํ้า (Standard Conditions) จะสมารถหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (ETC) ได้จากสมการ 3.39(ETC=KC.ETO) ดังนั้น เมื่อนำ KCคูณด้วย ETOของช่วงเวลาเดียวกันจะได้ค่า ETCราย 10 วันของถั่วฤดูแล้ง ดังแสดงในรูปที่ 3.23</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p121-1.jpg" width="1101" height="713" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.9 การคำนวณหา KC ราย 10 วัน">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.9 การคำนวณหา KC ราย 10 วัน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p121-2.jpg" width="913" height="670" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.23 กราฟ KCของถั่งฤดูแล้ง">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.23 กราฟ KCของถั่งฤดูแล้ง</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<h3 id="s3-4-h3">3.4.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชที่ขาดนํ้า(Actual Crop Evapotranspiration)</h3>
|
||
<p>เมื่อความชื้นในดินลดลงตํ่ากว่าจุดวิกฤติ หรือความชื้นในดินลดลงมากกว่า RAW ค่า KS จะตํ่ากว่า1.00 พืชจะเกิดความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า และมีผลทำให้ปริมาณการใช้นํ้าของพืชลดลง ตามค่าสัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากเกิดการขาดนํ้า (KS)ที่ลดลง ดังสมการ 3.41 (ETa=ETC adjusted=KS.ETC)และ KSคำนวณได้โดยสมการ 3.42 (KS=[TAW-Dr]/[TAW-RAW])</p>
|
||
<p>ตัวอย่างการคำนวณหา ETa เมื่อความชื้นในดินลดลงตํ่ากว่าจุดวิกฤติแสดงอยู่ในตารางที่ 3.10</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p122-1.jpg" width="1085" height="933" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.10ตัวอย่างการคำนวณหา ETa">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.10ตัวอย่างการคำนวณหา ETa</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-5">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-5">3.5 การตอบสนองของผลิตพืชเนื่องจากการขาดนํ้า (Yield Response to Water)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 122</span></h2>
|
||
<p>เมื่อความชื้นในดินลดตํ่ากว่าจุดวิกฤติ (Critical Point) พืชจะเกิดความเครียด ปริมาณการใช้นํ้าจริง</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p122-2.jpg" width="1019" height="141" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>Ya = Actual Yield (ton/rai) Ym=Maximum Yield (ton/rai) KY= Yield Response Factorดูตารางที่ 3.9 ETa=Actual Crop Evapotranspiration (mm/day) ETC=Crop Evapotranspiration (mm/day)</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p123-1.jpg" width="1047" height="435" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.11 Seasonal Yield Response Factor, FAO Irrigation and Drainage Paper No. 33">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.11 Seasonal Yield Response Factor, FAO Irrigation and Drainage Paper No. 33</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-6">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-6">3.6 อิทธิพลของดินเค็มต่อการขาดนํ้า (Effect of Soil Salinity onWater Stress)</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 123</span></h2>
|
||
<p>ดินเค็มจะมีผลโดยตรงต่อสัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า ทำให้ค่า KSลดลง ถึงแม้ว่าความชื้นในดินยังสูงกว่าจุดวิกฤติ ดังรูปที่ 3.24 และที่ระดับความชื้นในดินเท่ากัน ดินเค็มจะมีค่า KSตํ่ากว่ากรณีดินที่ไม่เค็ม ถ้าความเค็มเพิ่ม จะมีผลต่อค่า KSเพิ่มขึ้น</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p124-1.jpg" width="913" height="644" loading="lazy" alt="รูปที่ 3.24อิทธิพลของดินเค็มต่อการขาดนํ้า">
|
||
<figcaption>รูปที่ 3.24อิทธิพลของดินเค็มต่อการขาดนํ้า</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<h3 id="s3-6-h1">3.6.1 ความสัมพันธ์ระหว่างความเค็มและผลผลิต (Salinity-Yield Relationship)</h3>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p124-2.jpg" width="925" height="84" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ECe = Mean Electrical Conductivity of Saturation Extract for Root Zone (dS/m) ECe threshold = Threshold ECe when Crop Yield first Reduces below Ym (dS/m) b=Reduction in Yield per Increase in ECe (%/dS/m)ค่า ECe thresholdและ b แสดงอยู่ในตารางที่ 3.12</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p125-1.jpg" width="1085" height="1486" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.12(1) ค่า ECe threshold และ ค่า b สำหรับสมการ 3.45">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.12(1) ค่า ECe threshold และ ค่า b สำหรับสมการ 3.45</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p126-1.jpg" width="1067" height="1495" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.12(2) ค่า ECe threshold และ ค่า b สำหรับสมการ 3.45">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.12(2) ค่า ECe threshold และ ค่า b สำหรับสมการ 3.45</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p127-1.jpg" width="1075" height="1062" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.12(3) ค่า ECe threshold และ ค่า b สำหรับสมการ 3.45">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.12(3) ค่า ECe threshold และ ค่า b สำหรับสมการ 3.45</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<h3 id="s3-6-h2">3.6.2 ความสัมพันธ์ระหว่างความเค็มและสัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า(Salinity-</h3>
|
||
<p>Water Stress Relationship)</p>
|
||
<p>จากสมการ 3.48, 3.50 และสมการ 3.41(ETa=KS.ETC) จะสามารถหาความสัมพันธ์ระหว่างค่าความเค็มและสัมประสิทธิ์ความเครียด ได้ดังสมการ</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p127-2.jpg" width="928" height="83" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p127-3.jpg" width="928" height="84" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<h3 id="s3-6-h3">3.6.3 ตัวอย่างการคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชที่ปลูกในดินเค็ม</h3>
|
||
<p>ในการปลูกถั่วบนดินร่วนปนตะกอนทราย ทำการให้นํ้าในช่วงกลางฤดู (Mid Season) โดยใช้นํ้าชลประทานซึ่งมีความเค็ม (ECw) เท่ากับ 1 dS/m กำหนดให้มีการชะล้างเกลือโดยใช้ Leaching Fraction (LF)เท่ากับ 15% จากตารางที่ 3.12(1) ค่า ECe thresholdและ b สำหรับถั่ว เท่ากับ 1 dS/m และ19%/dS/m ตามลำดับและจากตารางที่ 3.11ค่า KYรายฤดูกาลสำหรับถั่วเท่ากับ 1.15</p>
|
||
<p>จงคำนวณเปรียบเทียบค่าปริมาณการใช้นํ้าของพืช เมื่อความชื้นในดินอยู่ที่ระดับต่างๆ ทั้งกรณีมี</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p128-1.jpg" width="790" height="484" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p128-2.jpg" width="538" height="83" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p128-3.jpg" width="629" height="169" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>ผลการคำนวณปริมาณการใช้นํ้าของพืชกรณีมีปัญหาดินเค็มและไม่มีปัญหาดินเค็ม แสดงอยู่ใน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p129-1.jpg" width="1084" height="699" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3.13ตัวอย่างการคำนวณปริมาณการใช้นํ้าของพืชกรณีมีปัญหาดินเค็มและไม่มีปัญหาดินเค็ม">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3.13ตัวอย่างการคำนวณปริมาณการใช้นํ้าของพืชกรณีมีปัญหาดินเค็มและไม่มีปัญหาดินเค็ม</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-7">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-7">3.7 เอกสารอ้างอิง</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 129</span></h2>
|
||
<p>Allen, R.G., Pereira, L.S., Raes, D., and M.Smith(2000), Crop Evapotranspiration-Guidelines for</p>
|
||
<p>Computing Crop Water Requirem,ents, FAO Irrigation and Drainage Paper No. 56, 300p.</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-8">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-8">3.8 แบบฝึกหัด</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 130</span></h2>
|
||
<p>(1) จงคำนวณหา Reference Crop Evapotranspiration (ETO) โดยวิธี Penman-Monteith จากข้อมูลสมมติโดยให้นิสิตแต่ละคนทำการสุ่มข้อมูลภูมิอากาศสำหรับการคำนวณโดยใช้ตัวเลขสุ่ม (Random Number) ตามวิธีดังรูปที่ 1 ช่วงพิสัยข้อมูลภูมิอากาศสำหรับการสุ่มค่าเพื่อการคำนวณ ETO แสดงอยู่ในตารางที่ 1</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p130-1.jpg" width="1084" height="492" loading="lazy" alt="รูปที่ 1">
|
||
<figcaption>รูปที่ 1</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p130-2.jpg" width="1087" height="697" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<p>(2) จงคำนวณหาความต้องการนํ้าของพืช (Crop Water Requirements) รายเดือน จากข้อมูลภูมิอากาศและพืชที่กำหนดให้ในตารางที่ 2-6 แต่ละกลุ่มเลือกคำนวณหาความต้องการนํ้าของพืชจากตารางที่กำหนดให้ 1</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p131-1.jpg" width="1084" height="962" loading="lazy" alt="ตารางที่ 2 สำหรับกลุ่ม 1 ซึ่งกำหนดให้ปลูกอ้อยปลูกใหม่ (Sugarcane-Virgin) วันที่ 1 มีนาคม">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 2 สำหรับกลุ่ม 1 ซึ่งกำหนดให้ปลูกอ้อยปลูกใหม่ (Sugarcane-Virgin) วันที่ 1 มีนาคม</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p132-1.jpg" width="1084" height="963" loading="lazy" alt="ตารางที่ 3 สำหรับกลุ่ม 2 ซึ่งกำหนดให้ปลูกอ้อยตอ (Sugarcane-Ratoon) วันที่ 1 กุมภาพันธ์">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 3 สำหรับกลุ่ม 2 ซึ่งกำหนดให้ปลูกอ้อยตอ (Sugarcane-Ratoon) วันที่ 1 กุมภาพันธ์</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p133-1.jpg" width="1084" height="963" loading="lazy" alt="ตารางที่ 4 สำหรับกลุ่ม 3 ซึ่งกำหนดให้ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (Maize) วันที่ 1 เมษายน">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 4 สำหรับกลุ่ม 3 ซึ่งกำหนดให้ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (Maize) วันที่ 1 เมษายน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p134-1.jpg" width="1084" height="963" loading="lazy" alt="ตารางที่ 5 สำหรับกลุ่ม 4 ซึ่งกำหนดให้ปลูกหน่อไม้ฝรั่ง (Asparagus) วันที่ 1 กุมภาพันธ์">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 5 สำหรับกลุ่ม 4 ซึ่งกำหนดให้ปลูกหน่อไม้ฝรั่ง (Asparagus) วันที่ 1 กุมภาพันธ์</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p135-1.jpg" width="1084" height="963" loading="lazy" alt="ตารางที่ 6 สำหรับกลุ่ม 5 ซึ่งกำหนดให้กลํ่าปลี (Cabbage) วันที่ 1 กันยายน">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 6 สำหรับกลุ่ม 5 ซึ่งกำหนดให้กลํ่าปลี (Cabbage) วันที่ 1 กันยายน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>(3) กำหนดให้โครงการชลประทานแห่งหนึ่ง มีพื้นที่ 100,000 ไร่ มีการปลูกพืช 5 ชนิด คืออ้อยปลูกใหม่อ้อยตอ ข้าวโพดหน่อไม้ฝรั่งและกลํ่าปลี โดยมีข้อมูลการเพาะปลูกและการชลประทานดังตารางที่ 7 จงคำนวณหาความต้องการนํ้าชลประทานรายเดือนของโครงการชลประทานดังกล่าว ในหน่วย มม./เดือน และลูกบาศก์เมตร/เดือน</p>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p136-1.jpg" width="1084" height="427" loading="lazy" alt="ตารางที่ 7 ข้อมูลการเพาะปลูกและการชลประทาน">
|
||
<figcaption>ตารางที่ 7 ข้อมูลการเพาะปลูกและการชลประทาน</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
<p>หมายเหตุ: 1. ให้แต่ละกลุ่มใช้ข้อมูลการคำนวณความต้องการนํ้าของพืชของกลุ่มอื่นประกอบ</p>
|
||
<p>2. สมมติว่าไม่มีฝนตก</p>
|
||
</section>
|
||
<section class="doc-section" id="s3-9">
|
||
<h2><a class="anchor" href="#s3-9">3.9 ภาคผนวก</a><span class="page-ref" title="หน้าในหนังสือ">น. 137</span></h2>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p137-1.jpg" width="1097" height="1492" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p138-1.jpg" width="1083" height="655" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p139-1.jpg" width="1093" height="972" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p140-1.jpg" width="1091" height="1036" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p141-1.jpg" width="1076" height="1290" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p142-1.jpg" width="1101" height="1101" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p143-1.jpg" width="1084" height="1598" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p144-1.jpg" width="1085" height="1672" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p145-1.jpg" width="1093" height="1072" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
<figure>
|
||
<img src="../assets/figures/p146-1.jpg" width="1101" height="641" loading="lazy" alt="ภาพประกอบ">
|
||
</figure>
|
||
</section>
|
||
<nav class="pager" aria-label="บทก่อนหน้า/ถัดไป"><a class="pager-link" href="ch02.html"><span>← บทก่อนหน้า</span><strong>บทที่ 2 ความสัมพันธ์ระหว่างดิน นํ้า และพืช (Soil-Water-Plant Relationships)</strong></a><a class="pager-link next" href="ch04.html"><span>บทถัดไป →</span><strong>บทที่ 4 ความต้องการนํ้าชลประทาน (Irrigation Water Requirements)</strong></a></nav>
|
||
</article>
|
||
</main>
|
||
<aside class="page-toc" aria-label="ในหน้านี้"><p class="page-toc-label">ในหน้านี้</p><ul> <li><a href="#s3-1">3.1 คำนำ</a></li> <li><a href="#s3-2">3.2 ปัจจัยที่มีผลต่อการคายนํ้าและระเหย(Factors Affecting Evapotranspiration)</a></li> <li><a href="#s3-3">3.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Determining Crop Evapotranspiration)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-3-h1">3.3.1 การคำนวณจากสมดุลนํ้าในแปลง (Soil Water Balance)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-3-h2">3.3.2 การวัดปริมาณการระเหยและการคายนํ้าโดยตรงโดยใช้ถังวัดการใช้นํ้าของพืช(Lysimeter)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-3-h3">3.3.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชจากข้อมูลภูมิอากาศ (Meteorological Data)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-3-h4">3.3.4 การคำนวณหาค่า ETOโดยวิธี FAO Penman-Monteith</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-3-h5">3.3.5 แบบฟอร์มการคำนวณ ETO</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-3-h6">3.3.6 การหาค่า ETO จากอัตราการระเหยจากถาดวัดการระเหย</a></li> <li><a href="#s3-4">3.4 และ 3.5 ตามลำดับ</a></li> <li><a href="#s3-4">3.4 ปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Crop Evapotranspiration)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-4-h1">3.4.1 สัมประสิทธิ์พืช (Crop Coefficient)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-4-h2">3.4.2 การคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืช (Crop Evapotranspiration)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-4-h3">3.4.3 การหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชที่ขาดนํ้า(Actual Crop Evapotranspiration)</a></li> <li><a href="#s3-5">3.5 การตอบสนองของผลิตพืชเนื่องจากการขาดนํ้า (Yield Response to Water)</a></li> <li><a href="#s3-6">3.6 อิทธิพลของดินเค็มต่อการขาดนํ้า (Effect of Soil Salinity onWater Stress)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-6-h1">3.6.1 ความสัมพันธ์ระหว่างความเค็มและผลผลิต (Salinity-Yield Relationship)</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-6-h2">3.6.2 ความสัมพันธ์ระหว่างความเค็มและสัมประสิทธิ์ความเครียดเนื่องจากการขาดนํ้า(Salinity-</a></li> <li class="sub"><a href="#s3-6-h3">3.6.3 ตัวอย่างการคำนวณหาปริมาณการใช้นํ้าของพืชที่ปลูกในดินเค็ม</a></li> <li><a href="#s3-7">3.7 เอกสารอ้างอิง</a></li> <li><a href="#s3-8">3.8 แบบฝึกหัด</a></li> <li><a href="#s3-9">3.9 ภาคผนวก</a></li></ul></aside>
|
||
</div>
|
||
|
||
<div class="scrim" id="scrim" hidden></div>
|
||
<div class="search-modal" id="searchModal" role="dialog" aria-modal="true" aria-labelledby="searchTitle" hidden>
|
||
<div class="search-head">
|
||
<h2 id="searchTitle" class="sr">ค้นหา</h2>
|
||
<svg viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><circle cx="11" cy="11" r="6.5" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2"/><path d="m16 16 4.5 4.5" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round"/></svg>
|
||
<input id="searchInput" type="search" placeholder="พิมพ์คำค้น เช่น ความชื้น, ประสิทธิภาพการชลประทาน" autocomplete="off" aria-label="คำค้น">
|
||
<button class="icon-btn" id="searchClose" aria-label="ปิด"><svg viewBox="0 0 24 24" width="18" height="18" aria-hidden="true"><path d="M6 6l12 12M18 6 6 18" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round"/></svg></button>
|
||
</div>
|
||
<div class="search-results" id="searchResults"><p class="search-hint">พิมพ์อย่างน้อย 2 ตัวอักษร · ค้นทั้งเล่ม 10 บท</p></div>
|
||
</div>
|
||
<script src="../js/docs.js" defer></script>
|
||
</body>
|
||
</html>
|